Issue Cover

ลองอ่านในฉบับ

ลองอ่านบทความพิเศษในนิตยสารสารคดี

Collections

ลองอ่าน 467 กุมภาพันธ์ 67 Eat Pray Art with “Bro! Ganesha”

ลองอ่าน 467 กุมภาพันธ์ 67 Eat Pray Art with “Bro! Ganesha”

เรื่องราวของพระพิฆเนศวร คเณศ หรือกาเนชา เปรียบดังเม็ดทรายในแม่น้ำคงคาเหลือคณานับทั้งจำนวนและรายละเอียดปลีกย่อย ทั้งสำนวนใกล้เคียงและขัดแย้งหากมีผู้พึงสดับและนับถือท่านก็จะยังอยู่กับมนุษย์เหนือกาลเวลา เชื่อกันว่าหากภักดีต่อเทพเจ้าผู้มีเศียรเป็นช้างพระองค์นี้อย่างใกล้ชิดหมั่นบูชาและอยู่ในสายพระเนตรปัญญาและความสำเร็จก็ย่อมเกิดขึ้น เมื่อโลกหมุนมาถึงปัจจุบันสมัยรูปเคารพที่ดูจริงจังขรึมขลังตามเทวาลัยและสถานที่สำคัญยังคงเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจและแม้จะมีงานศิลปะรูปแบบใหม่ๆ ที่ลดทอนความน่าเกรงขามและย่อส่วนให้ท่านกลายเป็นโลโก้สินค้า เครื่องประดับ อาร์ตทอย ฯลฯ ก็มิได้สั่นคลอนความเชื่อและศรัทธาใด ตราบที่มนุษย์ยังปรารถนาปัญญาและความสำเร็จ พระคเณศก็จะเป็นองค์ปฐมแห่งการบูชาและระลึกถึงเสมอ

ลองอ่าน 466 มกราคม 67 CHOCOLATE IN SIAM

ลองอ่าน 466 มกราคม 67 CHOCOLATE IN SIAM

ช็อกโกแลต โกโก้ไทย ไปไกลแล้วคราฟต์ “อนึ่ง แขกมัวร์ในประเทศสยามดื่มกาแฟ ซึ่งมาจากเมืองอาหรับ และชาวปอรตุเกศนั้นดื่มโกโก้ เมื่อมีส่งมาจากมนิลาเมืองหลวงของประเทศฟิลิปปินส์ ซึ่งนำมาจากอินเดียภาคตะวันออกในเขตคุ้มครองของสเปญอีกทอดหนึ่ง” ซีมง เดอ ลา ลูแบร์ (Simon de La Loubère) ราชทูตฝรั่งเศสที่เดินทางเข้ามายังกรุงศรีอยุธยาในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์ เมื่อปี 2230 บันทึกไว้ในหนังสือจดหมายเหตุของเขา (สำนวนแปลภาษาไทยโดย สันต์ ท. โกมลบุตร) นั่นหมายความว่าอย่างน้อยที่สุดมีโกโก้ให้ดื่มกันในเมืองไทยมากว่า 300 ปีแล้ว ! โกโก้คือผลผลิตจากต้นคาเคา (cacao) ต้นไม้ชนิดหนึ่งซึ่งมีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาเขตร้อน แม้จะเคยมีความพยายามพัฒนาให้คาเคาเป็นพืชเศรษฐกิจของไทยมาหลายครั้งหลายหน แต่ที่ผ่านมายังไม่ประสบความสำเร็จนัก ทว่าดูเหมือนว่าความเปลี่ยนแปลงกำลังจะเกิดขึ้น ความนิยมในช็อกโกแลตบาร์จากผู้ผลิตรายย่อย (specialty and artisanal chocolates) ที่เน้นการผลิตจำนวนจำกัด พร้อมกลิ่นรส “taste note” เฉพาะตัว และรสชาติแปลกใหม่ที่มีความเป็นท้องถิ่น ขยายตัวจากโลกตะวันตกมาเบ่งบานทั่วทั้งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และเมืองไทย สารคดี ฉบับนี้ขอพาผู้อ่านไปย้อนดูตั้งแต่ความเป็นมาในประวัติศาสตร์ของ “โกโก้” และ “ช็อกโกแลต” ก่อนพาตะลุยเข้าสวนโกโก้ แวะเวียนทำความรู้จักกับ “คนโก้” บางแบรนด์บางรายเพื่อให้เห็นทั้ง “ที่มา” และ “ทางไป” แห่งรสชาติหอมหวานชนิดนี้ในเมืองไทย

ลองอ่าน 465 ธันวาคม 66 Train Stories

ลองอ่าน 465 ธันวาคม 66 Train Stories

๑๘ กรกฎาคม ๒๔๕๒ ปลายรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีแจ้งความของกรมราชเลขานุการลงพิมพ์ใน ราชกิจจานุเบกษาว่าบัดนี้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ใช้คำภาษาไทยแทนคำอังกฤษบางคำที่ใช้กันแพร่หลายกันในขณะนั้นแล้ว เช่น “คำว่าวอเตอสับไปล การจำหน่ายน้ำใช้ทั่วไป ให้เรียกว่า ประปา คำว่าสเตชั่น ให้เรียกว่า สถานี เช่น #สเตชั่นรถไฟ ให้เรียกว่า สถานีรถไฟ” คำว่า “#สถานีรถไฟ” จึงถือกำเนิดขึ้นในภาษาไทยนับแต่นั้นมา สารคดี ฉบับนี้ ว่าด้วยเรื่องราวของ สถานีรถไฟในความทรงจำ ตั้งแต่สถานีกลาง เช่น สถานีรถไฟกรุงเทพ หรือ “หัวลำโพง” อยุธยา หัวหิน ไปจนถึงสถานีเล็กๆ น่ารัก อย่างกันตัง พิจิตร สวรรคโลก หรือบ้านปิน พร้อมกับแนะนำให้รู้จักกับผู้คนที่อยู่เบื้องหลังความพยายามอนุรักษ์อาคารเก่าเหล่านั้น เช่น รศ. ปริญญา ชูแก้ว และกลุ่ม VERNADOC จากมิติของอดีต ยังมีหลากหลายมุมมองต่อรถไฟไทยในวันนี้ไปถึงวันหน้าและการร่วมเดินทางไปกับขบวนรถไฟสายลาว-จีน บนอีกฟากฝั่งหนึ่งของแม่น้ำโขง ถ้าท่านผู้โดยสารพร้อมแล้ว โปรดจัดเตรียมสิ่งของสัมภาระให้เรียบร้อยแล้วก้าวขึ้นรถมาได้เลย!

ลองอ่าน 464 พฤศจิกายน 66 Eco Living ดิน ฟ้า ป่า น้ำ

ลองอ่าน 464 พฤศจิกายน 66 Eco Living ดิน ฟ้า ป่า น้ำ

ค่ายสารคดีสร้างคนบันทึกสังคมติดต่อกันมา ๑๘ รุ่น สองครั้งล่าสุดเพิ่มโอกาสให้กับเยาวชนและผู้ที่สนใจอายุ ๑๘-๒๕ ปี เข้ามาเรียนรู้การทำคลิปวิดีโอในฐานะวิดีโอครีเอเตอร์ “เด็กค่าย” ทีมหนึ่งจึงมีทั้งนักเขียน-ช่างภาพ-วิดีโอ จับมือกันสร้างสรรค์งานสารคดี หัวข้อหลัก หรือธีม (theme) ประจำค่าย ๑๘ คือ Eco Living ดิน ฟ้า ป่า น้ำ ด้วยสถานการณ์ที่โลกร้อนขึ้นทุกวัน สภาพแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติถูกทำลายจากการกระทำของมนุษย์ แนวทาง “อีโค่-ลิฟวิง” จึงน่าจะเป็นทางออกของมนุษยชาติ Eco Living มาจากการหลอมรวมคำว่า ecosystem หรือ ecology ที่แปลว่า “ระบบนิเวศ” หรือ “นิเวศวิทยา” หมายถึงสังคมของสิ่งมีชีวิตทั้งเล็กและใหญ่ที่ต่างมีปฏิสัมพันธ์ต่อกันเอง และมีปฏิสัมพันธ์ต่อดิน น้ำ อากาศที่แวดล้อม ภายใต้หลักเกณฑ์แห่งความสมดุล อาจเป็นระบบนิเวศในสิ่งแวดล้อมชุมชน เมือง ป่าเขา แม่น้ำ หรือชายฝั่งทะเล เข้ากับคำว่า living ที่แปลว่า “การดำรงชีวิต” ผลงานเขียน ภาพถ่าย และวิดีโอ ภายใต้หัวข้อนี้ที่นำเสนอผ่านหน้ากระดาษและสื่อออนไลน์ของนิตยสาร สารคดี หวังว่าจะเป็นแสงสว่าง ชี้ให้เห็นทางออกบางอย่างของปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ประชากรโลกกำลังเผชิญ คือสิ่งที่ชาวค่ายในฐานะคนบันทึกสังคมพึงทำ เพื่อเก็บรักษา ดิน ฟ้า ป่า น้ำ ส่งมอบความหวังให้แก่คนรุ่นต่อ ๆ ไป

ลองอ่าน 463 ตุลาคม 66 กบฏบวรเดช ๒๔๗๖

ลองอ่าน 463 ตุลาคม 66 กบฏบวรเดช ๒๔๗๖

หากจะนับว่าการอภิวัฒน์ 2475 เป็นการเปลี่ยนแปลงที่ไม่นองเลือด เป็นลักษณะ “ประนีประนอมรอมชอม” ของสังคมไทยที่ทำให้เราเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตยแบบไม่ต้องสังเวยชีวิต ผู้รู้ท่านหนึ่งบอกว่านั่นเป็นความเชื่อที่ผิด เพราะ “ฉากจริง” ของ “การอภิวัฒน์” เกิดขึ้นในปีถัดมา หลังความพยายามประนีประนอมตลอดขวบปีล้มเหลว ปลายปี 2476 ส่วนหนึ่งของเครือข่ายระบอบเก่าก็ยกกำลังเข้าปะทะระบอบใหม่ เกิดเป็นสงครามกลางเมืองครั้งแรกในยุคประชาธิปไตยหัดเดินของสยาม สมรภูมิหลักเกิดขึ้นที่ทุ่งบางเขน ตามแนวรางรถไฟไปจนสุดขอบที่ราบสูง ผลแพ้ชนะทิ้งร่องรอยความทรงจำและมรดกทางการเมืองไว้มากมาย ยังไม่นับ “สงครามความทรงจำ” ที่ยังคงดำเนินอยู่จนถึงปัจจุบัน เมื่อประวัติศาสตร์ “กบฏบวรเดช” ถูกนำมาตีความใหม่ภายใต้สถานการณ์วิกฤตการเมืองไทยรอบล่าสุดที่กินเวลานานเกือบ 2 ทศวรรษ

ลองอ่าน 462 กันยายน 66 100 ปี ศิลป์ สู่สยาม

ลองอ่าน 462 กันยายน 66 100 ปี ศิลป์ สู่สยาม

เมื่อเดือนกันยายน ๒๕๓๕ เพื่อร่วมเฉลิมฉลอง ๑๐๐ ปีชาตกาลของศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี (คอร์ราโด เฟโรจี ปี ๒๔๓๕-๒๕๐๕) นิตยสารสารคดี เคยนำเสนอชีวประวัติของเขาด้วยบทความ “ศิลป์ พีระศรี ชีวิตเพื่อศิลปะ” เขียนโดย ธนิศา บุญถนอม และเมื่อถึงเดือนมกราคม ๒๕๖๗ จะเป็นวาระครบ ๑๐๐ ปีที่ศิลป์ พีระศรี เดินทางมายังสยามเป็นครั้งแรก จึงเป็นโอกาสอันดีที่ สารคดีจะได้กลับมานำเสนอเรื่องราวของ “อาจารย์ศิลป์” หนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้งมหาวิทยาลัยศิลปากร ผู้ได้รับการยกย่องในฐานะ “บิดาของศิลปะสมัยใหม่ในประเทศไทย” อีกครั้ง ในปีนี้ สารคดี ขอเสนอบทความว่าด้วยมิตรภาพข้ามพรมแดนศิลปะระหว่างศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี กับสมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ตลอดจนข้อมูลใหม่จากผู้ศึกษาค้นคว้าในประเด็นต่างๆ ว่าด้วย “อาจารย์ศิลป์”รวมถึงแนะนำผลงานประติมากรรมบางส่วนของอาจารย์ศิลป์และลูกศิษย์ ที่ใครๆ อาจพบเห็นผ่านตากันอยู่เสมอ แต่มิได้ถูกหยิบยกขึ้นมากล่าวถึงว่าเป็นฝีมือของผู้ใดหรือมีเรื่องราวเบื้องหลังเช่นไร นี่อาจไม่ใช่ครั้งสุดท้ายที่จะมีใครเล่าเรื่องของ “อาจารย์ศิลป์” เพราะอย่างที่ ผศ.ดร. ธนาวิ โชติประดิษฐ ได้กล่าวในบทสัมภาษณ์ว่า “ชีวิตและงานของอาจารย์ศิลป์ ยังมีเรื่องให้ทำอีกมาก...”

ลองอ่าน 461 สิงหาคม 66 รำแม่มด ศาสนาผีอีสานใต้

ลองอ่าน 461 สิงหาคม 66 รำแม่มด ศาสนาผีอีสานใต้

“แม่มด” ในอีสานไม่ใช่หญิงหมอผี ไม่ใช่หญิงแก่ใจร้ายขี่ไม้กวาดอย่างในนิทานฝรั่ง แต่เป็นผู้หญิงพื้นบ้านทั่วไปในทุกสถานะทางสังคม อาชีพ และวัย ที่สามารถสื่อสารกับผีบรรพบุรุษที่อยู่ต่างภพผ่านการเข้าทรง ในอีสานใต้คำนี้มาจากมะม็วต หรือเมม็วต ในภาษาเขมร  เม แปลว่าแม่  ม็วตหรือมตสันนิษฐานว่ามาจากมะตะ ที่แปลว่าคนตายหรือผี  มะม็วตที่คนไทยเลือนเสียงเป็นแม่มด จึงหมายถึงหญิงที่เป็นผู้สื่อสารระหว่างคนกับผี  และ “ผี” คำนี้เป็นคนละความหมายกับผีในภาษากลาง และไม่ใช่ “วิญญาณ”  แต่เป็น“ขวัญ” ที่เชื่อกันว่าเมื่อคนตาย ขวัญยังอยู่ในอีกมิติหนึ่ง มองไม่เห็นจับต้องไม่ได้ แต่ยังเกี่ยวโยงผูกพันอยู่กับครอบครัวและสามารถดลบันดาลให้เกิดเหตุการณ์ดี-ร้าย  การนับถือผีอาจเป็นศาสนาแรกก็ว่าได้ และในบางท้องถิ่นยังคงศรัทธาเหนียวแน่นไม่น้อยกว่าศาสนาที่มาทีหลัง   เช่นเดียวกับคนล้านนาที่นับถือผีปู่ย่า มีพิธีไหว้ผีบรรพบุรุษ และคนทรงเรียกว่า “ม้าขี่”  สารคดี ชวนมาสำรวจพื้นที่พหุลักษณ์ทางความเชื่อในอีสานและล้านนา ซึ่งผี พุทธ อยู่ร่วมอย่างกลมกลืน

ลองอ่าน 460 กรกฎาคม 66 SONGKHLA CONTEMPORARY สมัยใหม่ในเมืองเก่า

ลองอ่าน 460 กรกฎาคม 66 SONGKHLA CONTEMPORARY สมัยใหม่ในเมืองเก่า

เช่นเดียวกับบ้านเมืองเก่าแก่แห่งอื่นใด สงขลาเป็นบ้านเป็นเมืองมาพันปี ตั้งแต่ที่สทิงพระ หัวเขาแดง แหลมสน จนถึงบ่อยาง หรือเมืองเก่าสงขลาในปัจจุบัน ที่คนยกย่องว่ามีศักดิ์ศรีและฐานะไม่ด้อยกว่าเมืองมรดกโลกแห่งใด ในแง่ที่ตั้งจังหวัดสงขลามีอัตลักษณ์ทางภูมิศาสตร์ที่เป็นเมืองสองเล มีอ่าวไทยและเลสาบขนาบข้าง ด้านบนและล่างเป็นบ้านเมืองใต้กับสุดปลายชายแดนใต้ของคนมลายู  ทำให้สงขลาซึ่งเป็นจุดเชื่อมต่อ กลายเป็นเมืองพหุวัฒนธรรมที่รวมผู้คนหลากชาติพันธุ์ เป็นเมืองท่าที่ยิ่งใหญ่ในยุคการค้าทางเรือโบราณ เป็นเมืองการศึกษาที่มีหลายมหาวิทยาลัย เป็นเมืองท่องเที่ยวในกระแสส่งเสริมการท่องเที่ยว เป็นบ้านเมืองร่วมสมัยที่มีสิ่งใหม่ ๆ และสิ่งเก่าเดิมที่คนทั่วไปยังไม่รู้เห็นก็มีอยู่ไม่น้อย  เท่าที่รวบรวมมานำเสนอใน สารคดี ฉบับนี้ คงแค่ส่วนหนึ่งส่วนน้อยเท่านั้น

ลองอ่าน 459 มิถุนายน 66 2030 โลกร้อน +1.5 องศา Hope or Hell

ลองอ่าน 459 มิถุนายน 66 2030 โลกร้อน +1.5 องศา Hope or Hell

โลกร้อน โลกรวน เป็นวิกฤตระดับโลกที่มีการพูดถึงกันมานานตั้งแต่ ค.ศ. 1997 และเริ่มมีความพยายามสร้างความตระหนักให้ประชาชนตื่นตัวกับการดูแลสิ่งแวดล้อม จนหลัง ค.ศ. 2015 นานาประเทศก็ประกาศตั้งเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ หรือ net zero ภายใน ค.ศ. 2050 เพื่อควบคุมอุณหภูมิเฉลี่ยของโลกไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียส และ 2 องศาเซลเซียส ล่าสุดนักวิทยาศาสตร์ประเมินว่าเป็นไปได้สูงมากที่โลกจะร้อน +1.5 องศาเซลเซียสภายใน ค.ศ. 2030-2040 และก่อน ค.ศ. 2030 ก็อาจมีบางปีที่โลกจะทำสถิติร้อนเกิน +1.5 องศาเซลเซียสแล้ว หายนะของโลกที่รออยู่คือ ภัยแล้งจัด ไฟป่า คลื่นความร้อนถี่และรุนแรงขึ้น ระดับน้ำทะเลสูงขึ้นจนส่งผลกระทบต่อคนหลายสิบล้านคนทั่วโลก ปะการังสูญหาย ทรัพยากรพืชและสัตว์ลดลง ฯลฯ สำหรับประเทศไทย กรุงเทพมหานครและจังหวัดชายฝั่งทะเลหลายแห่งจะเผชิญความเสี่ยงต่อการจมน้ำ ขณะที่กฎหมายและกิจกรรมหลายอย่างกำลังทำลายแหล่งกักเก็บคาร์บอนที่สำคัญที่สุดของโลก คือป่าธรรมชาติ เรายังมีความหวังหรือไม่กับการบรรเทาปัญหาโลกร้อน คำตอบดูจะเป็นในทิศทางของข่าวร้าย และข่าวร้ายที่สุด

ลองอ่าน 458 พฤษภาคม 66 ๑๐๐ ปี วันสิ้นพระชนม์ “เสด็จเตี่ย

ลองอ่าน 458 พฤษภาคม 66 ๑๐๐ ปี วันสิ้นพระชนม์ “เสด็จเตี่ย

๑๐๐ ปี วันสิ้นพระชนม์ กรมหลวงชุมพรฯ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ (๒๔๒๓-๒๔๖๖) พระราชโอรสในรัชกาลที่ ๕ และเจ้าจอมมารดาโหมด ทรงได้รับการเทิดพระเกียรติจากกองทัพเรือให้เป็น “องค์บิดาของทหารเรือไทย” . พร้อมกันนั้น ดวงพระวิญญาณของพระองค์ยังเป็นที่เคารพสักการะของคนไทยจำนวนไม่น้อย ในฐานะ “เสด็จเตี่ย” “เสด็จพ่อ” หรือ “กรมหลวงฯ”ผู้สามารถขจัดปัดเป่าความทุกข์ร้อนได้แทบทุกเรื่อง ดังมีผู้ศรัทธาตั้งพระอนุสาวรีย์ ศาล และพระตำหนักของกรมหลวงชุมพรฯ ทั่วประเทศ ตั้งแต่เหนือจรดใต้ . ในวาระ ๑๐๐ ปีวันสิ้นพระชนม์ (๒๔๖๖-๒๕๖๖) นับเป็นโอกาสอันดีที่จะได้กลับทำความรู้จักกับ “เสด็จเตี่ย” กรมหลวงชุมพรฯ ให้มากขึ้น ทั้งในฐานะ “มนุษย์” คนหนึ่งจากหน้าประวัติศาสตร์ ผ่านการ “ตามรอย” ไปยังสถานที่บางแห่ง บางเหตุการณ์ในพระชนมชีพที่เพิ่งค้นพบหลักฐาน . ขณะเดียวกัน เราย่อมไม่อาจละเลยมิติความเป็น “สิ่งศักดิ์สิทธิ์” ของ “เสด็จเตี่ย” อันเป็นเรื่องน่าค้นหา น่าสนใจ และยังสะท้อนให้เห็นแง่มุมของ “ความเป็นไทย” รวมถึงสังคมไทยได้ไม่น้อยทีเดียว

Articles

ลองอ่าน 469 เดิกดื่นจนซอดแจ้ง เรื่องเว่านัวหัวม่วนของคนมักฟังลำ
ลองอ่าน 469 เดิกดื่นจนซอดแจ้ง เรื่องเว่านัวหัวม่วนของคนมักฟังลำ
7 April 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 469 หมอลำ บันเทิงอีสานร่วมสมัย EP.02
ลองอ่าน 469 หมอลำ บันเทิงอีสานร่วมสมัย EP.02
7 April 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 469 รถแห่ เสียงไทบ้าน สู่มหรสพสัญจร ลูกอีสานพลัดถิ่น
ลองอ่าน 469 รถแห่ เสียงไทบ้าน สู่มหรสพสัญจร ลูกอีสานพลัดถิ่น
7 April 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 469 หมอลำ บันเทิงอีสานร่วมสมัย EP.01
ลองอ่าน 469 หมอลำ บันเทิงอีสานร่วมสมัย EP.01
7 April 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 469 เปิดบ้านรถแห่ เอกซาวด์ ชัยภูมิ
ลองอ่าน 469 เปิดบ้านรถแห่ เอกซาวด์ ชัยภูมิ
7 April 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 469 ๙ คณะหมอลำยอดนิยมแห่งยุค
ลองอ่าน 469 ๙ คณะหมอลำยอดนิยมแห่งยุค
7 April 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 468 Writer “นิ้วกลม” คุณเป็นนักเล่าเรื่องที่สนุกกับการใช้สื่อหลากหลาย
ลองอ่าน 468 Writer “นิ้วกลม” คุณเป็นนักเล่าเรื่องที่สนุกกับการใช้สื่อหลากหลาย
5 March 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 468 คน (เล่า) - เล่า (เรื่อง) - เรื่อง (เล่า)
ลองอ่าน 468 คน (เล่า) - เล่า (เรื่อง) - เรื่อง (เล่า)
5 March 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 468 Writer ทีละภาพ ธีรภาพ
ลองอ่าน 468 Writer ทีละภาพ ธีรภาพ
5 March 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 468 Writer ปาณิส โพธิ์ศรีวังชัย มนุษย์หล่อเลี้ยงกันด้วยเรื่องเล่า The101.world
ลองอ่าน 468 Writer ปาณิส โพธิ์ศรีวังชัย มนุษย์หล่อเลี้ยงกันด้วยเรื่องเล่า The101.world
5 March 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 468 Writer จิดานันท์ เหลืองเพียรสมุท เรื่องเล่าของนักเล่าเรื่อง
ลองอ่าน 468 Writer จิดานันท์ เหลืองเพียรสมุท เรื่องเล่าของนักเล่าเรื่อง
5 March 2024ลองอ่านในฉบับ
ลองอ่าน 468 Photographer วินัย  ดิษฐจร Photojournalist (วัย ๖๐ ปี)
ลองอ่าน 468 Photographer วินัย ดิษฐจร Photojournalist (วัย ๖๐ ปี)
5 March 2024ลองอ่านในฉบับ