Image

Image

โลกของแมลงไม่ได้เต็มไปด้วยปีก เกล็ด หนวด ขา สีสัน หรือรูปร่างอันน่าพิศวง หากยังเต็มไปด้วยคำถามที่รอคำอธิบายจากผู้คนซึ่งใช้เวลาหลายปี หรือทั้งชีวิต เพื่อเฝ้ามอง ศึกษา และทำความเข้าใจ

เบื้องหลังองค์ความรู้ที่ช่วยให้เรารู้จักผึ้ง หิ่งห้อย จักจั่นงวง หนอนปลอกน้ำ แมลงปอ มด จิงโจ้น้ำ ชีปะขาว แมลงฟองน้ำ และแมลงอีกหลากหลายกลุ่ม คือ การเดินป่าท่ามกลางความมืดมิด การเฝ้าลำธารในฤดูฝน การสังเกตพฤติกรรมอย่างอดทน การจำแนกชนิดภายใต้กล้องจุลทรรศน์ และการตั้งคำถามซ้ำแล้วซ้ำเล่าต่อธรรมชาติ

นักวิจัยแมลงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงค้นพบแมลงชนิดใหม่ ๆ หรือบันทึกข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ หากยังช่วยให้เราเข้าใจว่าความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ กำลังส่งผลต่อสิ่งมีชีวิตตัวเล็กเหล่านี้อย่างไร แมลงบางชนิดกำลังลดจำนวนลง บางชนิดกำลังสูญเสียถิ่นอาศัย ขณะที่บางชนิดกำลังบอกเล่าเรื่องราวของสายน้ำ ผืนป่า และสภาพภูมิอากาศ ได้ดีกว่าเครื่องมือวัดใด ๆ

ชวนมารู้จักนักวิจัยเก้าคน ผู้ศึกษาแมลงเก้ากลุ่ม ผ่านเรื่องราวของการค้นคว้า ความหลงใหล และบทเรียนจากธรรมชาติ เพราะเมื่อมองโลกผ่านสายตาของนักวิจัย เราจะค้นพบว่า แมลงไม่ใช่เพียงสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่มี 6 ขา หากแต่เป็นกุญแจสำคัญในการทำความเข้าใจระบบนิเวศ ประวัติศาสตร์ธรรมชาติ และอนาคตของโลกที่มนุษย์อาศัยอยู่ร่วมกัน

Image

Image

สัมภาษณ์ : ฐิติพันธ์ พัฒนมงคล
ถ่ายภาพ : กวิน สิริจันทกุล 

Image

ดร. รุ่งทิพย์กับตัวอย่างแมลงปอ
ภายในห้องคลังตัวอย่างแมลง (ชั่วคราว)
พิพิธภัณฑ์พระรามเก้า

ดร. รุ่งทิพย์ วงศ์เลอศักดิ์

กองนิเวศวิทยา สำนักวิชาการพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) นักวิชาการด้านนิเวศวิทยา และผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อสัณฐานวิทยาและนิเวศของแมลง

แมลงปอเกือบทุกชนิดที่เราศึกษา โดยเฉพาะแมลงปอเข็ม มีแนวโน้มตัวเล็กลงจากภาวะโลกร้อน”

Image

แมลงปอเป็นแมลงน้ำ ซึ่งแมลงแบ่งออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ คือ แมลงน้ำที่แท้จริง (true-aquatic insects) กับกลุ่มกึ่งแมลงน้ำ (semi-aquatic insects) แมลงบางกลุ่มเช่น มวนน้ำ อยู่กับน้ำเป็นหลักตลอดทั้งวงจรชีวิต ขณะที่แมลงปออาศัยอยู่ในน้ำเฉพาะช่วงตัวอ่อน

พื้นฐานสำคัญคือต้องมีพื้นที่ชุ่มน้ำให้แมลงปอวางไข่และตัวอ่อนเติบโตได้ สภาพภูมิอากาศหรือภูมิประเทศถ้ามีน้ำส่วนใหญ่ก็อยู่ได้หมด เขตร้อนก็มี เขตหนาวก็เจอ ความหลากหลายอาจไม่เท่ากัน แต่แมลงปอปรับตัวอยู่ได้แทบทุกแห่งที่มีแหล่งน้ำ บางกลุ่มทนได้แม้กระทั่งน้ำเสีย เช่น แมลงปอบ้านปีกเปื้อนส้ม ที่ชื่อชนิดลงท้ายด้วยคำว่าคอนทามินาตา (contaminata)  บางคนเชื่อว่าแมลงปอเป็นตัวชี้วัดคุณภาพน้ำดี จริง ๆ แล้วไม่เสมอไป บางกลุ่มอยู่ในน้ำที่ไม่ดีได้ ทั้งน้ำนิ่ง น้ำไหล น้ำดี น้ำเสีย ค่อนข้างหลากหลาย และมีบางกลุ่มอ่อนไหวกับสภาพแหล่งน้ำ

Image

0