มาลัย ชูพินิจ จากโลกนี้ไปเมื่อวันอังคารที่ ๒๐ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๐๖-ห้าสิบเจ็ดปี หลังจากลืมตาดูโลก ผ่านชีวิตนักเขียน นักประพันธ์ นักหนังสือพิมพ์ และมรสุมการเมืองอย่างโชกโชน

ที่วัดมกุฏกษัตริยารามวรวิหาร ร่างของเขานอนสงบอยู่บนเตียงไม้ ญาติและเพื่อนต่างทำใจไม่ได้ การล้มป่วยกะทันหันช่วงต้นเดือนสิงหาคม ไม่มีใครคาดว่าจะเป็นเหตุแห่งการสิ้นนักหนังสือพิมพ์นามอุโฆษ

สด กูรมะโรหิต เพื่อนนักเขียนของมาลัยเล่าว่า เขาไปร่วมงานรดน้ำศพ “บรรจงรินน้ำอบลงบนมือขวาที่เหลืองและซีด มือที่หยุดเขียนหนังสือเป็นการแน่นอนนับตั้งแต่นี้ไป...คุณมาลัยหลับตาสงบ มีความสุข จากเรา-จากทุกสิ่งทุกอย่างในโลกอันวุ่นวายเพราะความไม่รู้จักพอของมนุษย์ทั้งปวงไปแล้ว...”

มาลัย ชูพินิจ จากไปแล้ว ! ในห้วงขณะที่โลกทั้งใบอยู่ในบรรยากาศสงครามเย็น การเผชิญหน้าของมหาอำนาจค่ายโลกเสรี-สหรัฐอเมริกากับค่ายคอมมิวนิสต์-สหภาพโซเวียต, จีน กำลังเขม็งเกลียว เขาจากไปในปีเดียวกับผู้นำทางการเมืองทยอยสิ้นสุดการเดินทางบนโลก ไม่ว่าประธานาธิบดีโงดิ่งห์เสี่ยมแห่งเวียดนามใต้ (๒ พฤศจิกายน) ประธานาธิบดีเคนเนดีแห่งสหรัฐฯ (๒๒ พฤศจิกายน) และจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ (๘ ธันวาคม)

มาลัย ชูพินิจ จากไปแล้ว ! หนังสือพิมพ์ลงข่าวหน้า ๑ ว่า “นักหนังสือพิมพ์ นักเขียนบทความ และนักประพันธ์ที่เลื่องชื่อ...ถึงแก่กรรมแล้วด้วยโรคมะเร็งในปอดเมื่อ ๑๗.๔๕ น. ณ ตึกวชิราวุธ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์...” (สยามนิกร ๒๒ สิงหาคม ๒๕๐๖)

มาลัย ชูพินิจ จากไปแล้ว ! แต่ “เสียง” ของเขายังปรากฏในบทความ เรื่องสั้น เรื่องสั้น-สั้น (งานเขียนที่สั้นกว่าเรื่องสั้น) นิยาย สารคดี ฯลฯ ไม่ต่ำกว่า ๑,๐๐๐ ชิ้น กระจัดกระจายตามหนังสือพิมพ์รายวัน รายสัปดาห์ ตลอดจนในความทรงจำของมิตรและลูกศิษย์ลูกหา

ในคริสต์ศตวรรษที่ ๒๑ ปีที่ ๑๒๐ (หากมาลัยยังมีชีวิตอยู่) สิ่งที่ดังยิ่งกว่านามของเขาคงเป็นนิยาย ชั่วฟ้าดินสลาย, แผ่นดินของเรา, ทุ่งมหาราช และงานชุด ล่องไพร ซึ่งโดดเด่นกว่างานวางรากฐานวงการหนังสือพิมพ์ไทยที่เขาและเพื่อนอย่าง กุหลาบ สายประดิษฐ์ (“ศรีบูรพา”) บุกเบิกไว้

นอกเหนือไปจากนั้นสังคมไทยแทบไม่มีความทรงจำเหลือถึงเขา

มาลัยเคยบอกเพื่อนฝูงว่า “เมื่อผมมีเรื่องที่จะเขียนแล้วผมก็เขียน ไม่ได้นึกถึงอะไรทั้งนั้น ผมซื่อสัตย์ต่อคนคนเดียวคือตัวของผมเอง และรับผิดชอบต่อตัวละครของผม แล้วผมก็เขียนไปตามนั้น ด้านประชาชนผมไม่ได้นึกถึงเลย เช่นว่าประชาชนจะชอบหรือไม่ ผมไม่ได้เก็บเอามาคิด ผมเขียนเพื่อความพอใจของผมคนเดียว”

ร้อยยี่สิบปีที่แล้ว เรื่องราวของ มาลัย ชูพินิจ เริ่มขึ้นที่กำแพงเพชร ห่างจากกรุงเทพฯ ไปทางเหนือประมาณ ๓๕๐ กิโลเมตร

ณ ตำแหน่งที่คลองสวนหมากไหลมาจบกับแม่น้ำปิง

ปากคลองสวนหมาก มองจากทางบ้านผู้ใหญ่วัน
(ภาพ : สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ / ภ.หวญ. ๕๗๑/๓๒)