ห้องเรียนที่เรียกว่าท้องฟ้า
ของช่างภาพสัตว์ป่า
วิน-กตัญญู
ช่างภาพสัตว์ป่าเมืองไทย
Thai Wildlife Photographers
เรื่อง : ณัฐชานันท์ กล้าหาญ
ภาพ : กตัญญู วุฒิชัยธนากร
“ผมอยากให้ช่างภาพสัตว์ป่ามีจรรยาบรรณมากขึ้น เข้าใจสัตว์ รู้ว่าควรปฏิบัติอย่างไร เลิกคิดว่าต้องได้รูปที่อยากได้ ให้ยึดตัวสัตว์เป็นที่ตั้งมากกว่า”
“ช่างภาพที่เข้าไปถ่ายรูปในป่าแล้วชอบเหน็บขยะทิ้งไว้ตามต้นไม้ ผมรู้สึกแย่นะ คนทำงานผูกพันกับสัตว์ป่าควรช่วยกันทำให้มันถูกต้องมากกว่า
“ภาพนกบางรูป ผมเห็นแล้วก็พอรู้ว่าต้องมีการรบกวนนก ทั้งที่จริง ๆ ช่างภาพสามารถศึกษาค้นคว้าข้อมูลก่อนได้ แต่บางคนเลือกไม่ทำ ตั้งกล้องใกล้นกแบบนั้นเพียงเพราะอยากได้รูป
“สำหรับช่างภาพสัตว์ป่า อย่างแรกเราต้องเคารพธรรมชาติ ช่างสังเกต และเปิดกว้างกับมุมมองใหม่ ๆ”
หลังคุยกับ “วิน” กตัญญู วุฒิชัยธนากร ช่างภาพสัตว์ป่า วิทยากรบรรยายด้านธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และนักศึกษาภาควิชาสัตววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ร่วม ๑ ชั่วโมง (ผ่านวิดีโอคอล) ทำให้เราเข้าใจว่า เขาไม่ใช่เพียงเด็กหนุ่มที่รักธรรมชาติ แต่ยังคุยสนุก ตรงไปตรงมา มีพลังความเยาว์วัย มีแพสชันที่จะทำงานเรื่องสิ่งแวดล้อม และพร้อมวิพากษ์คนคิดทำลายธรรมชาติโดยมีผลประโยชน์ตนเป็นที่ตั้ง
วินคือเจ้าของภาพถ่าย The Beauty of the Baleen วาฬบรูด้ากำลังอ้าปากกินปลากะตักบริเวณอ่าวไทย ซึ่งได้รับรางวัลชนะเลิศ Wildlife Photographer of the Year 2022 ประเภทเยาวชน จากพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติ กรุงลอนดอน ก่อนหน้านั้นหลายปี เด็กชายกตัญญูวัย ๗ ขวบเข้าป่าเข้าพงไปศึกษาธรรมชาติกับมูลนิธิธรรมชาติศึกษาและสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย (Bird Conservation Society of Thailand - BCST) และเริ่มฝึกถ่ายรูปเพื่อเก็บชนิดให้ครบอยู่ราว ๔-๕ ปี
“ผมเก็บภาพได้ประมาณ ๗๐๐ กว่าชนิด เริ่มรู้สึกว่าบางครั้งได้ถ่ายรูปมา แต่ก็ต้องไปต่อ ๆ เพื่อเก็บชนิดนกให้ได้มากสุด ซึ่งผมคิดว่ายังถ่ายได้ดีกว่านี้ อยากได้ภาพที่สวยขึ้นเรื่อย ๆ เลยรู้ว่าตัวเองน่าจะแฮปปี้กับการถ่ายภาพนกมากกว่าตามเก็บชนิดนก พอผมไปกับเพื่อนที่ถ่ายรูปด้วยกันที่แก่งกระจาน กลายเป็นผมใช้เวลาเกือบทั้งวันนั่งถ่ายภาพแมลงปอตัวเดียว ได้ใช้ความคิด รู้สึกชิลดี เห็นแสงสวย ๆ คิดว่าจะถ่ายทอดบรรยากาศแบบนั้นออกมาอย่างไร”
ปัจจุบันเขายังดูนกและจำแนกชนิดของนกอยู่แต่อาจน้อยลงเพราะขอบข่ายความสนใจธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมขยายกว้างขึ้น เมื่อวินขยับปีกออกนอกรัง ได้เรียนถ่ายรูปกับช่างภาพสัตว์ป่ามืออาชีพ ณรงค์ สุวรรณรงค์ รู้จัก ISO ความเร็วชัตเตอร์ จุดตัดเก้าช่อง ฯลฯ ฝีมือถ่ายรูปของเขาก็พัฒนาไปตามธรรมชาติ พร้อมไอเดียมากมาย กลายเป็นว่าห้องเรียนของวินกว้างเท่ากับท้องฟ้าไม่ต่างจากวิถีบินของนกสักตัว
The Beauty of Baleen
วาฬในโลกจำแนกเป็นสองกลุ่มหลัก ๆ ได้แก่ วาฬมีฟัน (toothed whales) เช่น วาฬหัวทุย โลมาชนิดต่าง ๆ และวาฬมีแผ่นกรองหรือวาฬบาลีน (baleen whales) เช่น
วาฬสีน้ำเงิน วาฬบรูด้า วาฬมีฟันจะล่าสัตว์ เช่น ปลา
แมวน้ำ หมึก สัตว์จำพวก crustaceans ต่างจากวาฬบาลีน ซึ่งอาหารจำกัดอยู่แค่สัตว์ขนาดเล็ก เช่น ปลาขนาดเล็ก ลูกปลาวัยอ่อน เคย แพลงก์ตอน เมื่อวาฬบาลีนอ้าปากกินเหยื่อ น้ำทะเลจำนวนมากจะเข้าไปด้วย โดยลิ้นจะดันน้ำออก และโครงสร้างพิเศษที่เรียกว่า “บาลีน” จะดักเหยื่อไว้ไม่ให้ไหลออกไปพร้อมน้ำ ภาพระยะใกล้ของแผ่นบาลีนของวาฬบรูด้า (Bryde’s whale) ทำให้เห็นปลากะตักติดอยู่ชัดเจน ผมเห็นบาลีนบ่อยจนรู้สึกว่าน่าสนใจไม่เเพ้รูปร่างและขนาดของวาฬ ซึ่งคงมีคนจำนวนไม่น้อยไม่เคยเห็น
Canon EOS 90D + Sigma 150-600mm
F5.6-6.3 c DG OS HSM
600mm 1/6400s ISO 640 f/6.3 WB Daylight
Final Image
และความท้าทาย
ภาพวาฬบรูด้ากินปลากะตักที่ได้รับรางวัล มีไอเดียการถ่ายทอดน่าสนใจยิ่ง
“ผมเห็นวาฬบรูด้ามานานและบ่อย มันขึ้นใกล้ ๆ ตัวเลย จริง ๆ ผมอยากลองถ่ายรูปที่ไม่ตรงกับบรรทัดฐานด้วย หนึ่งในสิ่งที่ผมได้ยินประจำคือ ภาพที่ดูไม่รู้เรื่อง หรือขาด ๆ เกิน ๆ เป็นภาพไม่สวย แต่ผมว่าทุกอย่างมีความสวยของมัน เช่นภาพนี้ถึงจะดูไม่รู้เรื่องแต่มีความสวยงามและน่าสนใจ เพราะผมเห็นมันมาตลอดถึงรู้ว่าคืออะไร แต่ถ้าให้คนทั่วไปดูจะมีกี่คนที่รู้ว่านี่คือวาฬ หรือคือส่วนไหนของวาฬ
“ผมว่าช่างภาพทุกคนล้วนมีไอเดีย ขึ้นอยู่กับว่าไอเดียไหนจะเวิร์ก ปีนี้ผมก็ส่งภาพประกวดแต่ไม่เข้ารอบ ภาพที่เข้ารอบผมกลับรู้สึกเฉย ๆ ถ้าส่งประกวดผมก็ไม่ใช่คนที่ได้รางวัลมากมายนัก บางฉากเรามองว่าสุดมาก ในไทยไม่มีใครเคยถ่าย แต่ต่างประเทศถ่ายกันเต็มเลย ฉะนั้นการจะเอาภาพนั้นไปใช้ในงานระดับนานาชาติจึงแทบเป็นไปไม่ได้”
ไม่ว่าจะคุ้นเคยกับพฤติกรรมของสัตว์หรือการลงพื้นที่มากแค่ไหน แต่สัตว์ป่าก็คือธรรมชาติที่คาดเดาไม่ได้