ต่าพอเผาะหรือข้าวเบอะเป็นอาหารพิเศษของชาวกะเหรี่ยง คล้ายข้าวต้มแต่ใส่เครื่องมากกว่า นิยมทำเมื่อมีแขกมาบ้าน ข้าวเบอะใส่หน่อไม้ฝีมือลุงน้อยดาและเนื้อควายทอดฝีมือป้าพรอร่อยจนฉันกินข้าวไปสามจาน

นอกจากอาหารรสชาติเยี่ยมแล้ว มื้อนี้ยังเปี่ยมรสจากเรื่องเล่าของลุงน้อยดาและลุงศรีมลที่หวนคะนึงถึงวันวาน วันที่สายน้ำขับขานเสียงแห่งความสุขสนุกสนาน สะท้อนผ่านภาพที่เก็บไว้ในโทรศัพท์มือถือและความทรงจำ…

วันวาน หมู่บ้านกะเหรี่ยงรวมมิตรครึกครื้นจากนักท่องเที่ยวหนาตา แต่ความโชคร้ายซ้ำซ้อนจากโรคระบาดโควิด-๑๙ น้ำท่วม และสารปนเปื้อนในแม่น้ำกกทำให้ทุกอย่างเปลี่ยนไป “ไม่กี่ปีก่อนน้ำยังใส…พาช้าง พานักท่องเที่ยวลงเล่นน้ำได้ แต่ช่วง ๒-๓ ปีหลังมานี้น้ำขุ่นตลอดทั้งปี” ลุงน้อยดาเอ่ย

“ทุกวันที่ ๑๓ มีนาคม เป็นวันช้างไทย มีกีฬา ปีนเสาน้ำมัน เลี้ยงบุฟเฟต์ช้าง จัดงานใหญ่โตสนุกสนานกันมาก…ทั้งคนทั้งช้างพากันลงเล่นแม่น้ำกก แต่มาปีนี้จัดได้แค่ริมน้ำ เขาบอกว่าลงน้ำไม่ได้แล้ว”

ประกาศห้ามลงน้ำมีใจความสำคัญว่าในน้ำมีสารปนเปื้อน ก่อนหน้านั้นไม่นานคนในชุมชนและช้างเริ่มมีแผลพุพองและผื่นคันขึ้นตามตัวอย่างไม่ทราบสาเหตุ “รู้สึกผิดที่ทำช้างเป็นแผล พาลงไปเล่นน้ำ กินน้ำแม่กก โดยที่เราไม่รู้เลยว่ามีสารที่ทำให้ช้างป่วย” คำแสดงความในใจของลุงน้อยดา

“วันสงกรานต์เราเคยเล่นสนุกกัน ในอดีตมีดารามาถ่ายแบบ ถ่ายรูปกับช้างที่แม่น้ำกก แม่น้ำดูมีชีวิต ไม่ใช่แม่น้ำร้างเหมือนตอนนี้” ฉันดูภาพในโทรศัพท์เห็นรอยยิ้มผู้คนกลางแม่น้ำกก คนและช้างเล่นกันสนุกสนาน แม่น้ำกกดูมีชีวิตชีวาจริง ๆ

“สามสิบกว่าปีมาแล้วตอนเดินเท้าหลายวันไปเอาช้างตัวใหม่ถึงเชียงใหม่ แม่น้ำกกใสมาก ดื่มกินได้เลย” ประโยคของลุงศรีมลทำเอาฉันทึ่งว่าแม่น้ำที่เห็นเป็นสีขุ่นในวันนี้เคยใสจนกินได้มาก่อน

ชีวิตของชาวกะเหรี่ยงอยู่กับผืนป่า เติบโตมากับผืนป่า

น้ำกับผืนป่าคู่กัน หากน้ำใช้ประโยชน์ไม่ได้แล้วอะไรจะหล่อเลี้ยงผืนป่า

หากไม่มีผืนป่า ชาวกะเหรี่ยงจะอยู่อย่างไร