ความต่างระหว่างสองสายพันธุ์ 

ชาอัสสัม (Assam tea) ต้นสูงกว่า มีรากแก้ว ใบเดี่ยวเรียงสลับ แผ่นใบโปนเป็นคลื่นสีเขียวอ่อน ขอบจักฟันเลื่อย ปลายใบแหลม ยอดอ่อนมีขนคลุม ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

ขณะที่ชาจีน (Chinese tea) ลำต้นเป็นพุ่มเตี้ย ไม่มีรากแก้ว ใบเล็กยาวแคบ แผ่นใบหนา ผิวใบเรียบ สีเขียวเข้มเป็นมัน ขอบจักฟันเลื่อย ใบเรียงสลับ ขยายพันธุ์ด้วยการปักชำ

จากต้นชาในธรรมชาติที่คงไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าต้นแรกอยู่ที่ไหน สู่เรือกสวนแทรกปะปนใต้เงาไม้ใหญ่ กระทั่งกลายเป็นแปลงไร่ในยุคป้อนสู่ระบบอุตสาหกรรม ชายังคงเป็นไม้ที่ต้องอยู่บนที่สูงและอากาศหนาวเย็น

บนบัญชรนี้ขอชวนผู้อ่านสู่ไร่ชาทั้งสองสายพันธุ์ จากต้นทางในธรรมชาติสู่ไร่สวน ให้ผลผลิตเป็นวัตถุดิบของเครื่องดื่ม-กิน คู่วิถีชีวิตผู้คน ผ่านกาลสมัยยาวนาน อย่างไม่เสื่อมคลายจากวัฒนธรรมการกินอยู่ของผู้คนในแทบทุกมุมโลก

คำกล่าว ศนิสา ลู ต่อผู้ใคร่รู้เรื่องชา

เธอเป็นคนแม่สลองโดยกำเนิด ทายาทรุ่นที่ ๓ ของไร่ชา 101 คำกล่าวเธอไม่ได้อวยบ้านเกิดแบบเกินจริง เพราะคอชาจนถึงคนที่รักท่องเที่ยวต่างรู้ว่าความจริงเป็นเช่นนั้น

ถ้าพูดเรื่องอู่หลงในเมืองไทย คนต้องนึกถึงดอยแม่สลอง

“แรกสุดคนมาดอยแม่สลองดูดอกพญาเสือโคร่งบาน มากินอาหารยูนนาน ตอนหลังมาดื่มชา ก่อนนั้นยังไม่มีที่ไหนเปิดท่องเที่ยวไร่ชา กลุ่มทหารจีนคณะชาติที่มาอยู่ดอยแม่สลองนำวัฒนธรรมการดื่มชาเข้ามา พื้นที่ภาคเหนือมีต้นชาที่โตตามธรรมชาติแต่ดั้งเดิม เป็นกลุ่มชาอัสสัมที่คนท้องถิ่นเรียกเมี่ยง ใช้เคี้ยวหรือทำอาหารบ้าง ไม่ได้นำมาชง”

ศนิสาเล่าย้อนช่วงเวลาที่ยาวนานกว่าอายุเธอ  คุณตาของเธอเป็นทหารนายหนึ่งในกองพล ๙๓ ที่ถอยทัพจากมณฑลยูนนานทางตอนใต้ของจีนมาถึงดอยแม่สลอง กระทั่งปักหลักอาศัยเป็นพลเมืองไทย บางส่วนทำเกษตรกรรม รวมทั้งไร่ชา สืบต่อมายังรุ่นลูกหลาน บนพื้นที่ ๑.๕ หมื่นไร่ที่บรรพชนได้รับข้อตกลงจากทางการไทย