“ก่อนผมเริ่มทำสิ่งนี้คงมีเกษตรกรบนดอยหลายคนอยากทำชาของตัวเองออกขาย แต่คงมีข้อจำกัดต่าง ๆ เพราะคำถามจริง ๆ คือเมื่อผลิตชาออกมาแล้วจะเอาไปขายให้ใคร สิ่งนี้ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย”

ประสบการณ์การสร้างแบรนด์ชาขนาดใหญ่ในสเปนทำให้เคนเน็ทเข้าใจเรื่องการขายชาเป็นอย่างดี ทั้งการออกแบบผลิตภัณฑ์ การถ่ายทอดเรื่องราวที่ต้องเป็นเรื่องจริงส่งไปถึงลูกค้าได้ รวมถึงการพาร้านไปอยู่ในทำเลที่มีคนเห็น 

ปี ๒๕๖๐ เขาเปิดร้านเพิ่มอีกสาขาที่วันนิมมาน ศูนย์การค้าแห่งใหม่ของเมืองเชียงใหม่ บนถนนที่มีนักท่องเที่ยวพลุกพล่านที่สุดแห่งหนึ่ง

“ลูกค้าส่วนใหญ่เป็นนักท่องเที่ยวต่างชาติ โดยเฉพาะชาวจีน ทุกครั้งที่คณะทัวร์จีนมาเยือนเชียงใหม่จะแวะมาจนแน่นร้านเลยละ นอกจากนั้นมีชาวญี่ปุ่น เกาหลี แล้วก็ฝรั่งแบบผมด้วย แน่นอนว่าลูกค้าคนไทยเองก็แวะเวียนเข้ามาเหมือนกัน”

ชาส่วนมากของร้าน Monsoon Tea เป็นชาเบลนด์หรือชาผสมกับน้ำมันหอมระเหยต่าง ๆ เพื่อเสริมกลิ่นพิเศษ ซึ่งเป็นวิธีการเดียวกับการผลิตชากลิ่นผลไม้ที่ขายกันทั่วโลก แต่เคนเน็ทก็พยายามใส่น้ำมันหอมระเหยให้น้อยกว่าสูตรที่เขาเคยทำขายในยุโรป เพื่อให้ชาของ Monsoon Tea ยังมีรสสัมผัสของใบชาอยู่

“เป็นกระบวนการเรียนรู้ครับ ถ้าวันนี้ให้คุณเอาชาจีนรสเข้มไปเข้าหาฝรั่งที่ไม่เคยกินชา พวกเขาอาจไม่สนใจเท่าไหร่ แต่ถ้าเอาชากลิ่นหอมเหมือนมะม่วงไปวางตรงหน้าแล้วบอกว่านี่คือชารสผลไม้ไทย เขาอาจอยากชิมนะ ถ้าเขาเปิดใจก็จะเริ่มหันมาดื่มชาแท้ ๆ เอง” นี่คือความรู้จากประสบการณ์การขายชาในตลาดโลก 

เคนเน็ทเล่าถึงสาเหตุหนึ่งที่เขาเลือกวิธีขายเจาะตลาดกลุ่มนี้คือการทำให้ร้านขยายตัวเร็ว เพราะยิ่งมีคนอยากซื้อชามาก เขาก็จะขยายความร่วมมือไปยังเกษตรกรที่ปลูกเมี่ยงกลุ่มอื่น ๆ ได้มากขึ้น และปกป้องป่าบนภูเขาลูกอื่น ๆ ได้มากขึ้นด้วย

“จริง ๆ ในหมู่เกษตรกร ร้านเราน่าจะมีชื่อเสียงระดับหนึ่งเลย อาจเพราะรับซื้อใบชาป่าในราคาสูงกว่าราคาตลาด เรามีรายชื่อหมู่บ้านที่อยากร่วมงานด้วย เมื่อทำยอดขายได้สัก ๘๐-๙๐ เปอร์เซ็นต์ของกำลังการผลิต เราก็จะติดต่อชาวบ้านที่อยู่ในรายชื่อเหล่านี้เพื่อเตรียมขยายร้าน” เขาอธิบายหลักคิด

ในแผนธุรกิจนี้ นอกจากการขายชาทั้งแบบค้าส่งและค้าปลีกแล้ว เคนเน็ทยังวางแผนจัดการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ จัดทัวร์เยี่ยมหมู่บ้านที่ปลูกเมี่ยงและเก็บชาป่าในฐานะห้องเรียน อธิบายให้ลูกค้าเข้าใจว่าทำไมความหลากหลายทางชีวภาพถึงสำคัญกับตัวเรา รวมถึงเป็นรายได้เสริมให้ชาวบ้านด้วยอีกทางหนึ่ง

“เริ่มทำไปแล้วแต่ก็เจอโควิด-๑๙ เสียก่อน ตอนนี้เลยวางแผนกลับมาทำส่วนของการท่องเที่ยวใหม่อีกครั้งในปีหน้า ถ้าโมเดลนี้ประสบความสำเร็จมากพอ อาจกลายเป็นแนวทางใหม่ของธุรกิจชา ดีต่อผมด้วย คนปลูกชาด้วย ดีต่อโลกด้วย การขยายธุรกิจนี้จึงสำคัญมาก เพื่อที่เราจะได้รับซื้อผลผลิตจากเกษตรกรมากขึ้น และสร้างการเปลี่ยนแปลงทางสิ่งแวดล้อมในวงกว้าง”

เซนเซอร์พลังงานแสงอาทิตย์ถูกติดตั้งไว้ใกล้ต้นชาในป่าชุมชนคอยฟังเสียงของธรรมชาติ จำแนกจำนวนและชนิดสัตว์โดยรอบข้อมูลนี้เป็นเครื่องมือสำคัญในการปกป้องธรรมชาติและเปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรมชาในอนาคต
ภาพ : Monsoon Tea

ตั้งแต่เริ่มทำ Monsoon Tea เคนเน็ทอยากติดตามความเปลี่ยนแปลงของความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่เก็บชามาโดยตลอด เขาเคยประเมินหยาบ ๆ ด้วยสายตาว่าในป่าชุมชนของแต่ละหมู่บ้านหรือพื้นที่ที่เกษตรกรแต่ละคนดูแลมีสภาพใกล้เคียงกับป่าจริง ๆ แค่ไหน

ตั้งแต่ปี ๒๕๖๑ เขาร่วมกับนักชีววิทยาชาวรัสเซีย Alexey Reshchikov ตั้งโครงการ Tea Fauna เพื่อเก็บตัวอย่างแมลงและศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพรอบ ๆ พื้นที่ปลูกชาในภาคเหนือของประเทศไทย จนกระทั่งปี ๒๕๖๗
Monsoon Tea เป็น ๑ ใน ๑๒ โปรเจกต์ทั่วโลกที่ได้ทุน
the GSMA Innovation Fund for Climate Resilience and Adaptation 2.0 เพื่อนำมาพัฒนาระบบติดตามความหลากหลายทางชีวภาพ

“ตอนยื่นขอทุนผมมีความต้องการหลักสองอย่าง อย่างแรกคือระบบตรวจสอบย้อนกลับไปยังที่มาของชา เพื่อให้รู้ว่าชาแต่ละกล่องนั้นเก็บจากที่ไหน อย่างที่ ๒ คือการวัดระดับความหลากหลายทางชีวภาพที่ต้นทุนต่ำและขยายผลได้จริง ต้องการดูแนวโน้มว่าความหลากหลายฯ ในพื้นที่กำลังลดลงคงที่ หรือเพิ่มขึ้นกันแน่”

หลังการพัฒนานวัตกรรมร่วมกับสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) เกือบ ๒ ปี ก็ได้เครื่องวัดความหลากหลายฯ
โดยนำอุปกรณ์ไปติดตั้งในพื้นที่ปลูกชาและเคลื่อนย้ายไปยังจุดต่าง ๆ เพื่อเก็บข้อมูลเสียงในแต่ละพื้นที่ส่งเข้าสู่ระบบ AI เพื่อวิเคราะห์และคัดกรองเสียงรบกวนออก เช่น เสียงผู้คน รถยนต์ หรือรถจักรยานยนต์ ให้เหลือเพียงเสียงจากธรรมชาติอย่างนกและแมลง ระบบจะนับจำนวนประชากรสิ่งมีชีวิตเหล่านั้นและประเมินเป็นเกรด A B C ตามเกณฑ์
Rimdahl Scale ที่คิดค้นขึ้น ไล่เรียงจากพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพมากไปหาน้อย

“ชาคุณภาพเยี่ยมมักมาจากพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง อย่างชาผู่เอ๋อร์ชั้นเลิศจากจีน เราคงจะไม่พูดว่ามันดีที่สุด แต่ผมยืนยันได้ว่าชามีรสชาติลุ่มลึกและเข้มข้นกว่าหากปลูกในสภาพแวดล้อมแบบนี้ต้นชาป่าจะเติบโตช้ากว่าเนื่องจากมีร่มเงาและปัจจัยอื่น ๆ เกิดรสชาติเข้มข้นและมีมิติ”

ความหลากหลายทางชีวภาพของพื้นที่ปลูกชาไม่ได้สำคัญแค่เรื่องรสชาติอย่างเดียว แต่เพราะไร่ชาส่วนใหญ่ในอุตสาหกรรมโลกนั้นปลูกแบบพืชเชิงเดี่ยวเพื่อรองรับปริมาณความต้องการใบชามหาศาล

“ชาเป็นเครื่องดื่มที่มีคนดื่มมากเป็นอันดับ ๒ รองเพียงแค่น้ำเปล่า มีการผลิตใบชาทั่วโลกถึง ๓ พันล้านตันต่อปี และมีการดื่มชาถึง ๒ พันล้านแก้วในทุก ๆ วัน แต่ชาส่วนมากในตลาดโลกโดยเฉพาะโลกตะวันตกที่ขายดีจริง ๆ คือชาเอิร์ลเกรย์และชาพีชสำเร็จรูป ชาคุณภาพสูงสำหรับคอชาตัวยงนั้นถือว่ายังเป็นตลาดเล็กมาก ๆ หากไม่นับจีนและญี่ปุ่น”

ชาจากป่าชุมชนในประเทศไทยนำเสนอในภาพลักษณ์ใหม่ เตรียมพร้อมเดินทางไกลสู่นักดื่มชาทั่วโลกและพิสูจน์ว่าอุตสาหกรรมชาก็เป็นมิตรต่อผืนป่าได้เช่นกัน

“ผมไม่อยากนำเข้าชาที่อื่นมาขายในไทย อยากให้ชาท้องถิ่นขายในตลาดท้องถิ่นมากกว่า ไม่ต้องขนส่งไกล ๆ ไม่สร้างผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมเพิ่มเติมด้วย  ในทางกลับกันสมมุติเพื่อนผมในศรีลังกาอยากทำชาที่เป็นมิตรต่อป่าของเขาเอง เราก็จะไม่ส่งชาจากไทยไปขาย เขาสามารถผลักดันชาท้องถิ่นโดยเกษตรกรท้องถิ่นได้ แต่สำหรับตลาดในยุโรปหรืออเมริกาที่ไม่มีการปลูกชา เราก็จะขายชาจากทั้งศรีลังกาและไทยควบคู่กันไปเลย”

เคนเน็ทเล่าว่ารสเฉพาะตัวของชาท้องถิ่นเป็นสิ่งพิเศษ สิ่งนี้เป็นผลรวมของทั้งพื้นที่ วิถี และรสนิยมของผู้คนในท้องถิ่นนั้น ๆ และไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน

“ตอนที่ทำชาอู่หลง ซึ่งปรกติต้องหมัก (oxidation) ในระยะเวลาที่กำหนด แต่คนของเราอาจหมักไม่พอดีหรือหมักนานเกินไป รสที่ได้ไม่ใช่แบบที่ตั้งใจไว้ แต่ผมกลับชอบ แล้วเราก็ทำสูตรตามนั้นมาเรื่อย ๆ มันไม่เหมือนชาทั่วไปที่มีขายอยู่แล้วในตลาด”

ย้อนกลับไป ๓๐-๔๐ ปีก่อน สมัยที่เคนเน็ทยังดูแลธุรกิจที่สเปน เขามีประสบการณ์ขายไวน์อยู่บ้าง ยุคนั้นคนในยุโรปมักยึดติดว่าไวน์ที่ดีต้องมีรสชาติแบบไวน์ Bordeaux ในฝรั่งเศส เมื่อประเทศอื่น ๆ ในยุโรปเริ่มผลิตไวน์ของตัวเองที่รสต่างออกไปก็มักจะได้รับคำวิจารณ์ในทางลบ ก่อนเป็นที่ยอมรับในภายหลัง

ประสบการณ์การทำไวน์สำคัญกับใจของเคนเน็ทมากเพราะช่วงเริ่มต้นของ Monsoon Tea ก็มีนักดื่มชาตัวยง มาบอกว่าชาของเขาไม่อร่อยเช่นกัน แต่เคนเน็ทก็ยังมั่นใจและเดินหน้าต่อ จนตอนนี้ชาป่าที่ไม่ผ่านการแต่งกลิ่นของ Monsoon Tea กลายเป็นชาขายดีสำหรับเหล่าคอชาตัวยงแล้ว

“ผมคิดว่าคนกรุงเทพฯ น้อยมากที่รู้จัก ‘เมี่ยง’ อาจรู้จักแต่ ‘เมี่ยงคำ’  เมี่ยงมันยอดเยี่ยมมากเลยนะ แถมยังดีต่อสุขภาพสุด ๆ”

เคนเน็ทและเอกพยายามส่งต่ออาหารที่มีส่วนประกอบของเมี่ยงไปยังแวดวงกว้างขึ้น

“ทุกวันนี้ผมส่งเมี่ยงให้ร้านอาหารระดับมิชลินสตาร์หลายแห่งในไทย จริง ๆ อยากส่งออกแต่ยังติดเงื่อนไขว่าเป็นของหมักดองที่มีจุลินทรีย์ เลยทำได้แค่หิ้วขึ้นเครื่องบินไปฝากเพื่อนที่ยุโรปในฐานะข้าวของส่วนตัว”

ตอนกลับบ้านเกิดที่สวีเดน เคนเน็ทเอาเมี่ยงไปให้เชฟร้านอาหารดังหลายคนลองชิม คนที่นั่นชอบมาก หรืออีกครั้งเขานำเมี่ยงไปร่วมงาน Slow Food ที่เมืองตูริน ประเทศอิตาลี เชฟปรุงเมี่ยงด้วยน้ำมันมะกอก ถั่วลิสง แล้วก็เกลือดี ๆ ให้คนรับประทาน ก็ได้รับเสียงตอบรับที่ดีมากเช่นกัน หากมีโอกาสเขาก็เอาเมี่ยงไปให้เชฟที่รู้จักทั่วโลกได้ลองชิมอยู่เสมอ ๆ

“เราเคยจะเปิดบริษัทในสวีเดนเพื่อเจาะตลาดยุโรป ขายทั้งชาและเมี่ยงจากประเทศไทย แต่ก็ติดปัญหาเรื่องเงินทุนซึ่งตอนนั้นมีไม่เพียงพอ ถึงอย่างนั้นเราก็ขายส่งให้บริษัทอื่น ๆ  ทุกวันนี้ทั้งยุโรปและสหรัฐอเมริกาสนใจมากขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะเรื่องแนวทางการผลิตที่ดีต่อสิ่งแวดล้อม มีลูกค้ากลุ่มไฮเอนด์อย่าง Prada ในมิลานหรือ Louis Vuitton ติดต่อสอบถาม ทำให้มั่นใจขึ้นว่าคุณภาพสินค้าของเราก็ดีพอสมควรเลย”

ฐานลูกค้าชาวต่างชาติและเครือข่ายทั่วโลกของ Monsoon Tea เพิ่มมากขึ้นตลอด ๑๐ กว่าปีที่ผ่านมา แต่การรับรู้ของคนไทยโดยเฉพาะนอกจังหวัดเชียงใหม่ยังไม่มากมาย นี่เป็นโจทย์ที่เขาอยากทำในปีหน้า

“ผมอยากให้คนไทยรู้มากขึ้นว่ากำลังเกิดอะไรที่ภูเขาทางภาคเหนือ และแนวทางการผลิตชาแบบนี้จะช่วยป่าไว้ได้ยังไง ผ่านการขยายสาขาเพิ่มอีกหลายแห่งในกรุงเทพฯ พัทยาหรือพื้นที่อื่น ๆ เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เป็นลูกค้าหลักเดิมด้วย”

พวกเขาวางขายชาในซูเปอร์มาร์เกตและร้านขายสินค้าพรีเมียม รวมถึงร้านอาหารเฉพาะทาง เพื่อเข้าหาผู้บริโภคชาวไทยที่สนใจซื้อชากลับไปต้มดื่มที่บ้าน

“ในตลาดเมืองไทย ผมคิดว่าจำเป็นต้องขายชาเป็นแก้วพร้อมดื่ม แบบที่มีร้านอยู่ทั่วไปในห้างสรรพสินค้า เราวางรากฐานเพื่อรองรับการเติบโตครั้งใหญ่ในปี ๒๕๗๐ ไว้แล้ว ปีที่ผ่านมาถือว่ายอดเยี่ยมมาก ฟื้นตัวจากช่วงโควิด-๑๙ อย่างสมบูรณ์ หวังว่าจากนี้เราจะเติบโตมากขึ้น และรักษาป่าได้มากขึ้นไปพร้อม ๆ กัน”

เคนเน็ททิ้งท้ายว่าขอบคุณประเทศไทยมากที่ทำให้ได้รู้จักแนวทางการอยู่ร่วมกับต้นชาอย่างที่ควรจะเป็นวันนี้เขาไม่ได้มองว่าตัวเองเป็นแค่ “คนทำชา” แต่เป็นคนที่ลุกขึ้นมาสื่อสารเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพ ส่งต่อแนวทางการใช้ชาเป็นเครื่องมือปกป้องผืนป่าให้คนทำชาทั่วโลก

“ทั้งหมดนี้ไม่ใช่สิ่งที่ผมคิดขึ้นเอง แต่เป็นประเทศไทยที่แสดงให้ผมได้เห็น”