ช่วงที่เกิดสงครามชายแดนกับกัมพูชาในปี ๒๕๖๘ กองบินเหล่านี้ก็ทำตามยุทธศาสตร์ดังว่า ข้อมูลก็เป็นที่เปิดเผยว่าเครื่องบินแบบ F-16 ของไทยบินขึ้นจากกองบิน ๑ จังหวัดนครราชสีมา กับกองบิน ๔ อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ ไปสนับสนุนการรบของกองทัพบกและกองทัพเรือบริเวณชายแดนทางด้านอีสานใต้และภาคตะวันออก ส่วนเครื่องแบบกริพเพนก็บินขึ้นจากกองบิน ๗ จังหวัดสุราษฎร์ธานี

ส่วนเครื่องบินลำเลียง ผมทราบภายหลังว่า ส่วนมากประจำอยู่ที่ฐานทัพอากาศดอนเมือง เพราะใกล้ และมีความต้องการใช้งานเกี่ยวกับการขนส่งทหารอยู่บ่อยครั้ง

สำหรับคนทั่วไปที่ติดตามข่าวกองทัพอากาศจะทราบดีว่า เครื่องที่เป็น “เจ้าถิ่น” ในดอนเมืองคือฝูงบินลำเลียง C-130 ที่มีฉายาว่า “เฮอร์คิวลิส” แต่ทหารอากาศชอบเรียกว่า “หมูบิน” เพราะมองจากด้านหน้ามันมีทรงอวบอ้วน นักบิน C-130 เคยเล่าให้ผมฟังว่าเห็นลำใหญ่แบบนี้ หมูบินอึดและรับใช้กองทัพอากาศมานาน ปัจจุบันสังกัดฝูงบิน ๖๐๑ มีทั้งหมด ๑๒ เครื่อง แบ่งเป็นแบบลำตัวสั้น C-130H และลำตัวยาว C-130H-30 อย่างละ ๖ เครื่อง และคงต้องใช้ไปอีกหลายปีก่อนจะจัดหาเครื่องบินลำเลียงรุ่นใหม่มาทดแทน

ตอนค้นแฟ้มภาพที่เกี่ยวกับฐานทัพอเมริกาในประเทศไทยในหอจดหมายเหตุแห่งชาติหมายเลข ๒ รัฐแมริแลนด์ สหรัฐอเมริกา เรื่องนี้ผุดขึ้นมาในหัว เพราะผมพบภาพพระสงฆ์สองรูปยืนคุยกับทหารอเมริกัน ข้างหลังมีเครื่อง C-130 กับคำบรรยายภาพ (ภาษาอังกฤษ) ว่า “ผู้พันเรย์ ชูเมกเกอร์ (Major Ray Shoemaker) ผู้บังคับฝูงบินที่ ๗๗๒ และผู้กองวิลเลียม รอสส์ (Captain William Ross) ผายมือขณะอธิบายความสามารถของ C-130 เฮอร์คิวลิส ให้พระสงฆ์สองรูปที่ให้ความสนใจอย่างกระตือรือร้น ขณะเยี่ยมชมฐานทัพอากาศอเมริกันวันที่ ๕ มิถุนายน ค.ศ. ๑๙๖๐ เจ้าหน้าที่ทั้งสองมาจากรัฐเทนเนสซี”

ดูจากวันเวลา นี่ย่อมไม่ใช่งานวันเด็ก (ที่ต้องจัดในเดือนมกราคม) แต่น่าจะเป็นกิจกรรมประชาสัมพันธ์ของกองทัพอากาศอเมริกันที่อยากสร้างความสัมพันธ์อันดีกับชุมชนรอบฐานทัพในยุคสงครามเย็นที่ทหารอเมริกันมาอยู่ในไทยนับหมื่นนายมากกว่า

หลักฐานจำนวนมากยืนยันว่า เครื่องบินที่โชว์ตัวนี้เอง หลายเครื่องกองทัพอากาศอเมริกันนำมาใช้งานร่วมกับการปฏิบัติการของทหารไทยในยุคสงครามเย็น เช่น ลำเลียงทหารไทยในสงครามเวียดนาม สงครามลับในลาว

เมื่อพ้นยุคสงครามเย็น ไทยก็นำเครื่องรุ่นนี้เข้าประจำการแล้วก็นำมาปฏิบัติการกู้ภัยต่าง ๆ ปฏิบัติการรับคนไทยกลับจากกัมพูชาในปี ๒๕๔๕ ฯลฯ โดยเครื่องบินรุ่นนี้ก็เข้ามาประจำการที่ดอนเมืองจริง ๆ ใน ค.ศ. ๑๙๘๐ จนเด็กที่เกิดในทศวรรษนั้นอย่างผมจำได้ว่า ในวันเด็กได้ขึ้นไปเล่นในเครื่องบินลำนี้ที่ดอนเมือง

นี่จึงเป็น “มรดกสงครามเย็น” ที่ยังคงถูกใช้งานและมีชีวิตมาจนถึงปัจจุบันในกองทัพอากาศไทย