ทว่าเส้นทางรักของทั้งคู่ไม่ได้จบลงอย่างสวยงาม แต่กลับตกระกำลำบากอยู่ที่ตลาดปากน้ำโพในอีกหลายปีต่อมา เมื่อมีผู้ไปพบทั้งคู่อยู่ที่นั่น ธำรงจึงรับอาสาครอบครัวพระวรนาถฯ ว่าจะช่วยตามภัคคินีกลับมา กระทั่งพบว่าเธอต้องขายตัวเพื่อหาเงินมารักษาพยาบาลนเรนทร์ผู้กำลังป่วยหนัก  ธำรงล้มเหลวในภารกิจครั้งนั้น ส่วนนเรนทร์เมื่อหายป่วยก็ไปมีลูกเมียใหม่อีก บางครั้งถึงกับหาเรื่องทุบตีทำร้ายภัคคินี

สุดท้ายภัคคินีถูกนเรนทร์ผลักไสไล่ส่งจนต้องกลับมาตายที่บ้านทุ่งวัวแล่นของธำรง  ครอบครัวจิระสวัสดิ์ล่มสลาย ทั้งมารดา บิดา และอัจฉรา พี่สาวของภัคคินี ต่างทยอยล่วงลับด้วยหัวใจแตกสลาย  คฤหาสน์จิระเวสน์เปลี่ยนมือหลายครั้ง จนท้ายสุดถูกนำออกขายทอดตลาด ธำรงในวัยชราทุ่มเงินทั้งหมดที่มีประมูลคฤหาสน์จิระเวสน์ด้วยความรักและอาลัยในตัวภัคคินี เพราะนี่คือบ้านที่รักยิ่งของเธอ ในวันเดียวกันนั้นนเรนทร์ผู้ไม่มีอะไรเหลืออีกแล้วในชีวิตก็มายืนปะปนกับฝูงชน เฝ้ามองการเลหลังด้วยความระลึกถึงภัคคินีเช่นกัน

แผ่นดินของเรา ได้รับการดัดแปลงหลากรูปแบบหลายครั้ง มีการสร้างเป็นภาพยนตร์ในปี ๒๕๑๙ กำกับการแสดงโดย “ส. อาสนจินดา” นำแสดงโดย เนาวรัตน์ ยุกตะนันท์ (ภัคคินี), สมบัติ เมทะนี (ธำรง) และ นิรุตติ์ ศิริจรรยา (นเรนทร์) ถือเป็นการเปิดตัว เนาวรัตน์ ยุกตะ-นันท์ ซึ่งเพิ่งได้ตำแหน่งรองชนะเลิศอันดับ ๒ จากการประกวดมิสออด๊าซ (ยี่ห้อแชมพู) ปี ๒๕๑๘

ในปี ๒๕๓๙ สร้างเป็นละครโทรทัศน์ ช่อง ๕ กำกับการแสดงโดย “หม่อมน้อย” ม.ล. พันธุ์เทวนพ เทวกุล ใหม่ เจริญปุระ รับบทภัคคินี ยุรนันท์ ภมรมนตรี เป็นธำรง และ จอนนี่ แอนโฟเน่ เป็นนเรนทร์

ล่าสุดเมื่อปี ๒๕๕๘ มีการสร้างเป็นละครเวที เดอะมิวสิคัล กำกับการแสดงโดย มารุต สาโรวาท  ใหม่ เจริญ-ปุระ หวนกลับมารับบทภัคคินีอีกครั้ง ร่วมด้วย ศรัณยู วงษ์กระจ่าง เป็นธำรง และ ดอม เหตระกูล เป็นนเรนทร์

ย่อหน้าแรกของ แผ่นดินของเรา เป็นฉากเปิดที่ตราตรึงใจนักอ่านมากที่สุดเรื่องหนึ่งของโลกวรรณกรรมไทย เริ่มต้นด้วยการพรรณนาต้นจันทน์กะพ้อในเช้าวันที่คฤหาสน์จิระเวสน์ถูกนำออกขายทอดตลาด พร้อมถ้อยคำบอกใบ้ล่วงหน้าให้ผู้อ่านเตรียมตัวเตรียมใจรับรู้ชะตากรรมอันน่าหดหู่ของตัวละคร

“ดอกจันทน์กะพ้อร่วงพรู แต่มิได้หล่นลงสู่พื้นดินทีเดียว กลีบสีขาวของมันน้อย ๆ และอ่อนนุ่มปลิวกระจายตามลมเหมือนฝูงผึ้งแตกรัง ไปตกที่นั่นนิดที่นี่หน่อย บนพื้นสีเขียวในลำคู เกลื่อนกลาดอยู่รอบโคนต้นอย่างที่เคยหล่นมาแล้วในชีวิตของมัน ต่างแต่วันนี้ไม่มีใครเขาจะเหลียวแล ไม่มีใครเขาจะเอาใจใส่ไม่มีแม้แต่เด็กจะคอยเก็บไปร้อยเป็นพวงมาลัยเล่นหรือใส่พานบูชาพระ บางกลีบเคราะห์ร้ายปลิวไปตกลงกลางทางเดิน ก็รังแต่จะถูกเหยียบย่ำแหลกเหลวไปใต้ฝ่าเท้าที่โหดร้ายของคนผู้ไม่รู้จักค่าของมันทำนองเดียวกับหัวใจอันบริสุทธิ์ของหญิงสาวถูกขยี้โดยชายผู้ไม่รู้จักคุณค่าของความรัก”

ฉากเปิดเรื่องนี้ยังถูกดัดแปลงเป็นเนื้อเพลง “จันทน์กะพ้อร่วง” โดยครูแก้ว อัจฉริยะกุล ประกอบเข้ากับทำนองของครูเอื้อ สุนทรสนาน ขับร้องฉบับแรกโดย สวลี ผกาพันธุ์ ในปี ๒๔๙๒ และบันทึกเสียงครั้งแรกโดย มัณฑนา โมรากุล เมื่อปี ๒๔๙๔

“เมื่อพูดถึงเสรีไทย ขอให้เราอย่านึกถึงตัวตนของบุคคลซึ่งย่อมร่วงโรยไปตามกาลเวลา แต่ขอให้นึกถึงงานอันอมตะของเขา บุคคลอาจจะแตกต่างกันด้วยกำเนิด ด้วยฐานะและการศึกษา แต่การเสียสละ เป็นยอดแห่งคุณธรรมที่ยกให้มนุษย์อยู่ในระดับเดียวกัน ฉะนั้น เมื่อเขียนงานของเสรีไทย ข้าพเจ้าจึงหมายถึงทั้งงานฝ่ายสมองและงานของฝ่ายกำลังกาย ไม่มีครั้งใดที่บุคคลผู้ต่างกันทั้งความเป็นอยู่ อาชีพ สังคม และสิ่งแวดล้อม ราวฟ้าแลดิน จะมีโอกาสรับใช้ชาติได้ร่วมชีวิตเพื่ออยู่ตายร่วมกันอย่างสมาชิกขององค์การ X.O. Group”

มีประวัติว่าเริ่มลงในนิตยสาร ปิยะมิตร รายสัปดาห์ และตีพิมพ์รวมเล่มครั้งแรกปี ๒๔๙๕ โดยสำนักพิมพ์ รวมสาส์น

ทุ่งมหาราช ได้รับคัดเลือกจากกระทรวงศึกษาธิการให้เป็นหนังสืออ่านนอกเวลาในหลักสูตรภาษาไทยสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔ จากนั้นปี ๒๕๔๑ ยังได้รับคัดเลือกให้อยู่ในรายชื่อหนังสือดี ๑๐๐ เล่ม ที่คนไทยควรอ่าน อันเป็นงานวิจัยของอาจารย์วิทยากร เชียงกูล แห่งมหาวิทยาลัยรังสิต ภายใต้การสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) 

เช่นเดียวกับผู้ชายชนชั้นกลางชาวเมืองร่วมยุคเดียวกันอีกหลายคน ครูมาลัย ชูพินิจ เป็น “นักนิยมไพร” ที่สนใจชีวิตกลางแจ้ง เข้าป่าล่าสัตว์ เสาะแสวงหาต้นกล้วยไม้มาเลี้ยง ประสบการณ์เรื่องป่า รวมทั้งความรู้ว่าด้วยปืนผาหน้าไม้ ถูกสอดแทรกอยู่ในนวนิยายของเขาเสมอ แต่ในชุด “ล่องไพร” ครูมาลัยหันมาเขียนเรื่องการเข้าป่าล่าสัตว์โดยตรง

ในปี ๒๔๙๗ มีการก่อตั้งสถานีวิทยุ ท.ท.ท. อันเป็นส่วนหนึ่งของกิจการบริษัทไทยโทรทัศน์ จำกัด เพื่อฝึกหัดบุคลากรและช่างเทคนิคสำหรับผลิตรายการโทรทัศน์  ตัวสถานีวิทยุ ท.ท.ท. อยู่ที่อาคารราชดำเนิน สี่แยกคอกวัว จังหวัดพระนคร  ในการนี้ สรรพสิริ วิรยศิริ บุตรชายคนหนึ่งของพระยามหาอำมาตยาธิบดี (เส็ง วิรยศิริ) คือผู้รับผิดชอบสถานีวิทยุ ท.ท.ท. ได้เสนอแนะให้ครูมาลัยเขียนเรื่องป่าเพื่ออ่านออกอากาศทางวิทยุ 

“ล่องไพร” ว่าด้วยการผจญภัยในป่าดงดิบของ ศักดิ์ สุริยัน นายพรานสมัครเล่น หนุ่มใหญ่ชาวกรุงวัย ๕๐ ปี กับเพื่อนคือ ร้อยเอก เรือง ยุทธนา พร้อมด้วยตาเกิ้น พรานกะเหรี่ยงเฒ่าคู่ใจ ซึ่งนอกจากจะต้องเผชิญสัตว์ร้ายแล้ว ยังเต็มไปด้วยเรื่องราวอาถรรพณ์ ความลี้ลับ ชนเผ่าดึกดำบรรพ์ นครที่สาบสูญ และเหล่าภูตผีปีศาจ

ยังมีผลงานการประพันธ์ของ “เรียมเอง” (มาลัย ชูพินิจ) อีกหลายเรื่อง ที่ถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ เช่น ธาตุโลกีย์ (ปี ๒๔๙๙) ซึ่งดัดแปลงจากเรื่อง ธาตุดิน และ ตะวันหลั่งเลือด (ปี ๒๕๐๖)
[เอื้อเฟื้อภาพ : หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน)]