ช่วงแรก ๆ ที่เริ่มถ่ายภาพสัตว์ป่า ถ่ายกระทิงได้ตัวสองตัวก็คิดว่าตัวเองเป็นช่างภาพสัตว์ป่าแล้ว ตอนหลังไม่กล้าใช้ ครั้งหนึ่งไปเจอเสือดาวแล้วมือสั่น ถ่ายออกมาภาพสั่นมาก กลัว ตื่นเต้น ตั้งคำถามว่า “มึงเป็นช่างภาพสัตว์ป่าจริงเหรอ ทำไมอ่อนขนาดนี้ ยังไม่ได้เป็นช่างภาพสัตว์ป่าจริง ๆ มั้ง”

ผมรู้ว่าสัตว์ป่าเหมือนกับเรา มันมีสังคม มีความรู้สึก มีพื้นฐานของจิตใจที่ดี มันเป็นข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ไม่ได้มโนขึ้นเอง เพียงแต่เวลาเล่าผมเล่าในมุมของสัตว์ไม่ใช่ว่าผมพูดแทนสัตว์ป่านะ ผมคงไม่ได้ยิ่งใหญ่ขนาดพี่สืบ นาคะเสถียร ที่จะไปพูดแทนสัตว์ป่าได้ ผมแค่เปลี่ยนถ้อยคำให้เข้าถึงหรือรู้สึกกับสัตว์มากกว่า มันคือ base on true story เช่น เวลาคนพูดถึงสัตว์ป่าว่ามันทำตามสัญชาตญาณ นกปากห่างกางปีกบนรังเพื่อบังแดดให้ลูกทางวิทยาศาสตร์ก็บอกว่าเป็นสัญชาตญาณ แต่ผมเปลี่ยนจากสัญชาตญาณเป็นความรักที่แม่มีต่อลูก นักวิชาการบอกว่าฤดูหนาวเป็นฤดูผสมพันธุ์ของสัตว์ป่า ผมเรียกว่าเป็นฤดูแห่งความรัก

ไม่มีหรอกครับ สิ่งที่คิดว่ารู้จัก เรากลับสงสัยมากขึ้น ว่าทำไมมันเป็นอย่างนี้ ผมเคยเข้าไปทำงาน ทำเหมือนเดิมวางแผนเหมือนเดิมทุกอย่าง ก็ไม่เห็นจะได้ผลเหมือนเดิมเสมอไป

ยกตัวอย่างคนบอกว่าสมเสร็จตาไม่ดี หูไม่ดี จมูกไม่ดี แต่ผมเคยเดินอยู่ไกล ๆ มันก็วิ่งหนี  จริงหรือว่าจมูกไม่ดี บางทีเดินเข้าไปใกล้ ๆ มันนอนกรนเฉยเลย ไม่ลุกไปไหน

คงเหมือนคน เราบอกว่ารู้จักใครสักคน จริง ๆ เรายังไม่รู้จักเขาหรอก

ไม่ได้มากกว่าหรอก เพียงแต่ว่าช่างภาพใช้เวลาอยู่ในพื้นที่เยอะ แล้วเดี๋ยวนี้การสื่อสารถึงกันหมด เจอนกชนิดใหม่ที่ฮาลา-บาลา แค่ ๒ นาทีนักวิชาการที่ศึกษาอยู่ก็รู้แล้ว

เมื่อ ๒-๓ ปีที่แล้ว ผมไปบึงละหาน (ชัยภูมิ) เจอนกเป็ดปากยาวอกแดง (Red-breasted Merganser) เป็นบันทึกแรกของประเทศไทย ผมมัวถ่ายภาพ ไม่ได้สนใจอะไร แต่เต้ย-ปฤษฎิ์ เก่งสูงเนิน น้องที่ไปด้วยกันโพสต์ลงเฟซบุ๊กวันรุ่งขึ้นบึงแทบแตก รถตู้เพียบ คนแห่มาถ่ายภาพนกตัวนี้ เดี๋ยวนี้เป็นอย่างนี้ทุกครั้งที่ช่างภาพพบนกหรือสัตว์ที่เคยหายไปนานแล้ว

นักวิจัยอาจมาในสายลึก ส่วนช่างภาพที่มีเวลาทำงานจริงจังอาจเป็นคนพบสัตว์ใหม่ ๆ ถ้ายอมรับกันก็ไม่มีปัญหาช่วยกันทำงาน เป็นข้อมูลที่ดี แต่เรามักมีอคติตามประสาคน เราควรเข้าใจกัน ไม่เหยียดกันว่าพวกคุณรบกวนสัตว์ พวกผมไม่รบกวน ถ้าร่วมมือกันได้จริงจะมีประโยชน์มาก

ช่วง ๒๐ ปีหลังผมตั้งใจถ่ายภาพแบบไม่ชัด ไม่เบลอก็มืด ด้วยความคิดว่าเราไม่ได้เห็นสัตว์ป่าชัดเจน เวลาเรามองเห็นสัตว์ป่าก็เป็นภาพเบลอ ๆ เท่านั้น ตั้งใจให้เป็นอาร์ตมากกว่าภาพหน้าตรงสวมหมวก

แล้วคนก็ไม่ได้รู้จักสัตว์ป่าจริง ๆ เราเห็นเสือ เรารู้จักมันเหรอ มันทำอะไร ชีวิตเป็นยังไง คิดว่าเสือน่ากลัวที่สุด แต่จริง ๆ ไม่ใช่ เดี๋ยวนี้มีกลุ่มถ่ายภาพลักษณะนี้ในเฟซบุ๊กมีกลุ่มภาพเบลอเมืองนอก แต่ละคนสร้างสรรค์มาก เป็นรูปแบบที่เราชอบ คือเบลอ ไม่ชัด ใบไม้บังบ้าง คนละสไตล์กับพวกที่เน้นความคมชัด เน้นแอ็กชัน

ผมเลิกใช้กล้องฟิล์มเป็นคนท้าย ๆ ของเพื่อนในรุ่นเขาไปดิจิทัลกันหมด ผมยังกดฟิล์มแชะ ๆ อยู่ แต่ผมใช้กล้อง mirrorless ก่อนคนอื่น ๆ เพราะวันหนึ่ง Sony มาหาบอกว่าอยากได้คนที่มีทัศนะที่ดีต่อธรรมชาติ ให้อุปกรณ์และจ้างไปนามิเบีย อินเดีย ถามว่ามันเปลี่ยนผมไหม เปลี่ยนมากเลยนะ

สมัยถ่ายฟิล์มสไลด์ให้ภาพเบลอ ๆ ไม่รู้เลยภาพจะดีหรือเปล่า ลุ้นเอาตอนล้าง แต่พอเป็นกล้อง DSLR หรือ mirrorless เราถ่ายเหมือนเห็นข้อสอบก่อน รู้คำตอบหมด
แล้วแค่กดชัตเตอร์ แล้วยังมีโปรแกรมปรับแต่งรูปอย่างไรก็ได้ ปัญหาคือกล้องทำงานสุดเจ๋ง โฟกัสตาสัตว์ชัดแจ๋ว แม้แต่ตานกบิน แล้วผมจะถ่ายเบลอ ๆ มืด ๆ ได้ยังไง ผมต้องฝึกใช้โหมด M ใช้ ISO ต่ำ ๆ น้องที่ไปด้วยกันบอกกล้องมี ISO ตั้ง ๑ แสน พี่ถ่ายได้นะ ทำไมใช้แค่ ๒๕๐ เพราะผมไม่อยากให้ชัด มันก็เลยยาก

ประเด็นคือยุคนี้ถ้าเราปล่อยให้กล้องทำงาน เราก็จะได้ภาพสวยมาก แต่ภาพลักษณะนี้มีเป็นเข่ง แต่ถ้าคุณใช้โหมด M อยู่คือคุณสามารถคุมกล้องได้  ควายป่าเดินมาผมอาจถ่ายแบบชัด ๆ สองสามรูปเก็บไว้ก่อน แล้วเปลี่ยนเป็นโหมด M เพื่อถ่ายเบลอ ๆ

ข้อดีของเทคโนโลยีสมัยนี้คือ อย่างเวลาถ่ายนกกินปลาลงไปจับปลา เราจะเห็นเปลือกตาของนกปิดเพื่อป้องกันน้ำเข้าตา ทำให้เราเห็นว่าธรรมชาติโคตรเจ๋ง หรืออย่างกล้องดักถ่ายภาพที่เมื่อก่อนเราไม่เคยพบเสือลายเมฆ แมวดาวลายหินอ่อน เดี๋ยวนี้เราเห็นหมด  ถ้ากระซู่ยังอยู่เราก็อาจจะเห็นมัน  แต่คนที่ถ่ายรูปส่วนใหญ่ไม่ได้เห็นว่ากล้องเป็นเครื่องมือที่ทำให้เราเห็นว่าธรรมชาติโคตรเจ๋ง

เดี๋ยวนี้กล้องเป็นไฮบริด ทำได้ทุกอย่าง แต่งานวันนี้ไม่เหมือนสมัยก่อนที่เราต้องปั้นภาพให้สวยสดงดงาม เรามักพูดกันว่าทำยังไงให้คนตะลึงตั้งแต่วินาทีแรก ไม่เลื่อนเปลี่ยนช่อง หนังฮอลลีวูดที่ แมตต์ เดมอน เล่นลงเน็ตฟลิกซ์ ยังถูกขอให้ย้ายฉากยิงกันวินาศสันตะโรตอนกลางเรื่องมาไว้ต้นเรื่อง เพราะคนดูเน็ตฟลิกซ์ไม่ได้มีสมาธิกับหนังเหมือนดูในโรง

พอทุกคนเอาแต่หาทางให้คนตะลึง เราก็ใช้คำหยาบ ความโป๊ มาดึงความสนใจจนเละเทะไปหมด ความพิถีพิถันหายไป เราไม่จำเป็นต้องหยาบหรือโป๊ตาม คนทั้งโลกไม่ได้ต้องการดูอะไรหยาบ ๆ กันหมด หรือดูแต่คอนเทนต์แนวตั้ง ยังมีคนที่อยากเสพงานแบบอื่น แม้จะเป็นส่วนน้อย เราควรมีงานหลายแบบให้เลือก

อยากให้คนสนับสนุนงานอย่ามองแค่ว่าต้องทำแบบนี้ คนดูถึงจะมา ลองช่วยกันคิดว่าจะยกระดับอย่างไร จะสนับสนุนคนทำงานอย่างไร ให้ผู้ชมมีโอกาสเลือกและได้ดูสิ่งที่ดีกว่า

ในส่วนงานเขียน ถ้าทำด้วยตัวเองได้ก็ดี หาแนวของตัวเองให้เจอ การลงแพลตฟอร์มปัจจุบันคงต้องเขียนให้กระชับ ยุคการบรรยายเยิ่นเย้อคงผ่านไปแล้ว

งานเขียนของผมเป็นการอธิบายภาพอย่างยาว เป็นบันทึกแทนที่จะบอกว่ากระทิงเป็นสัตว์กินพืช เราก็บรรยายไปตามความรู้สึก  อย่างที่ผมบอก ทุกเรื่องราวที่เขียน based on a true story มันเริ่มตั้งแต่ตอนดูนกกับหมอบุญส่ง ผมไม่เรียกชื่อนกเป็นชื่อวิทยาศาสตร์แบบคนอื่น ๆ ผมเรียกเป็นชื่อภาษาไทย  รู้สึกว่าสัตว์ป่าไม่ใช่แค่สัตว์ มันมีอะไรมากกว่านั้น เราเฝ้ามองและเล่าเรื่องราวในอีกมุมหนึ่ง

ความเข้าใจทั้งหลายพัฒนามาเรื่อย ๆ จากความผิดพลาดของตัวเอง

ผมเคยถูกควายป่าไล่ชน เคยถูกช้างไล่กระทืบ เคยถูกเสือตะปบ เป็นเพราะความผิดพลาดทั้งนั้น ถ้าผมเขียนเรื่องผจญภัย จะมีเรื่องอย่างนี้เยอะมาก แต่ผมเล่าออกมาอีกมุมหนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าสัตว์ป่าน่ารัก เข้าไปจับหัวมันได้ แต่ก็ไม่ใช่เจอเราแล้วมันจะเข้ามากระทืบทันที เมื่อก่อนนะ แต่ทุกวันนี้เปลี่ยนไปแล้ว มีหลายคนบาดเจ็บหรือตายเพราะสัตว์ เป็นปัญหาที่เราต้องพูดกัน เป็นปัญหาที่สัตว์ป่ากำลังเจอ ผมเรียกมันว่าสัตว์ป่วย...

เกิดจากพวกเรานี่แหละ พื้นที่หากินถูกตัดขาด ถูกบีบให้อยู่ที่แคบ ๆ เดินไปไหนก็เจอคน อย่างบนเขาใหญ่ แม้แต่ภูกระดึงก็มีข่าวช้างกระทืบคน เรามีคนถูกช้างกระทืบตายเดือนละหลาย ๆ คนแถวภาคตะวันออก คนปรากฏตัวอยู่ทุกที่ ไม่ใช่แค่นักท่องเที่ยว แม้กระทั่งเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนก็โดนเหมือนกัน สัตว์แยกไม่ออกหรอกว่าคนไหนเป็นใคร

ถามว่าต้องคุมกำเนิดช้างไหม ถ้าผมเขียนว่าต้องคุมกำเนิดช้างแล้ว จะมีคนว่า “ไอ้เชนแม่งเหี้ย” ใช่หรือเปล่า เป็นเรื่องที่เราต้องทำความเข้าใจกับคนด้วยกันเองก่อนว่ามันจำเป็นแล้วนะ เรากำลังเจอปัญหาอะไร แล้วเราควรจะแก้ไขที่ต้นเหตุอย่างไร หลักการควรจะเป็นว่า สัตว์อะไรที่น้อยเราเพิ่มเข้าไป สัตว์อะไรที่เกินก็ต้องควบคุมปริมาณ

ถามว่ากระทิงเขาแผงม้ามีเป็นพันตัวดีจริงหรือ มันไม่ดี เพราะเสือหายไป ไม่มีเสือควบคุมปริมาณ ทำให้ขาดความสมดุล  ถ้าเป็นเมืองนอกเปิดตั๋วให้คนเข้าไปยิงบ้านเราคงไม่ต้องถึงขั้นนั้น  อีกมุมหนึ่งเราทำเรื่องกวางผากับมูลนิธิสืบนาคะเสถียร จับจากอมก๋อยไปไว้ที่เชียงดาว เพื่อแก้ปัญหาเลือดชิด ต่อไปก็อาจปล่อยกวางผาที่ดอยอินทนนท์  ถามผมว่ารักสัตว์ป่าน้อยลงไหม ผมไม่ได้รักน้อยลงเลยนะ

มันเป็นสงครามระหว่างคนกับสัตว์ เป็น human-wildlife conflict ที่เกิดขึ้นทั่วโลก ซึ่งบ้านเราหนักขึ้นทุกวันและการแก้ไขปัญหายาก เพราะคนยังตกลงกันไม่ได้ว่าจะเอายังไง ฝ่ายหนึ่งบอกต้องคุมกำเนิด อีกฝ่ายหนึ่งบอกจะบ้าเหรอ ทุกคนอ้างอนุรักษ์แต่ไม่เข้าใจปัญหา

คนเรียกสัตว์เลี้ยงว่าน้อง น้องหมาหรือน้องแมวที่บ้านน่ะเรียกได้ แต่คนละเรื่องกับสัตว์ป่า สัตว์ป่าไม่ได้ต้องการความรักจากเราลักษณะนั้น มันแค่ต้องการความเข้าใจว่ามันมีชีวิตอยู่อย่างไร มีหน้าที่อะไร เกิดมาเพื่ออะไร เรามีหน้าที่ทำให้มันได้ทำงานไปแบบนั้น ไม่ต้องไปกอดมัน ทำความเข้าใจด้วยว่าลูกช้างที่หลงทาง แม่ช้างทิ้งมันเพราะรู้ว่าไม่รอดแน่ เราไม่ต้องเข้าไปยุ่ง ปล่อยมัน แม่ช้างรู้ดีกว่าเราที่พยายามยื้อเอาลูกมาหาทางช่วยแต่สุดท้ายก็ตาย ไม่ใช่ว่าเราใจร้ายใจดำ แต่คุณต้องให้เกียรติแม่ช้างเคารพความคิดของฝูงด้วยว่าพวกมันทิ้งเด็กตัวนี้เพราะอะไร ในทางหนึ่งก็เป็นการควบคุมปริมาณช้างด้วย ถามว่าน่าสงสารไหม น่าสงสารที่สุด แต่สิ่งที่เราไม่พยายามทำความเข้าใจจะสร้างปัญหาในระยะยาวมากกว่า ถ้าคุณเอาช้างพิการมาเลี้ยงก็ต้องดูแลมันไปตลอดชีวิต แล้วคิดว่ามันมีความสุขจริง ๆ หรือ

เรื่องหนึ่งที่ผมพูดอยู่ตลอดคือนอแรด แม้แต่ฝรั่งก็คิดว่าจะรักษาชีวิตแรดจากการถูกคนยิงโดยตัดนอทิ้ง แต่การเป็นแรดที่มีชีวิตอยู่โดยไม่มีนอ พวกมันรู้สึกอย่างไร

นอแรดเป็นการประกาศศักดิ์ศรี แสดงตัวตนของสัตว์หรือแม้แต่อวดผู้หญิง ถามมันหรือยังว่าจะตัดนอ มันอาจคิดว่ากูไม่อยากมีชีวิตอยู่โดยไม่มีศักดิ์ศรี เราหาวิธีป้องกันอย่างอื่นดีกว่าไหม ดีกว่าจะรักษาชีวิตมันโดยไม่เข้าใจว่านอไม่ได้มีไว้อย่างไร้สาระ

มันไม่มีคำว่าพื้นที่รกร้างในประเทศนี้หรือโลกนี้หรอก พื้นที่รกร้างอาจมีประโยชน์กับนกปากแอ่นหางดำ หรือนกอพยพแถวจังหวัดกระบี่ พวกนี้บินเป็นพันกิโลเมตร กลับมาอีกทีพื้นที่ชุ่มน้ำกลายเป็นโรงงาน สวนปาล์ม หรือหมู่บ้าน เพราะคำว่าพื้นที่รกร้าง  กรุงเทพฯ เคยมีงูเหลือม มีนกกก ก็อยู่ไม่ได้ ต้องปลูกกล้วย สัตว์เล็กสัตว์น้อยหายหมด

ผมเคยดูสารคดี หมู่บ้านชนบทบางแห่งในอังกฤษ แค่ขี้เกียจตัดหญ้าหน้าบ้านก็เป็นนักอนุรักษ์ธรรมชาติแล้ว หญ้าหน้าบ้านนำพาแมลง ผีเสื้อ พวกนกตามมากินแมลง ขณะที่อุทยานแห่งชาติบ้านเราข้างทางถูกกวาดเรียบอุทยานฯ เองยังไม่เข้าใจ ดอกไม้ป่าบางชนิดขึ้นตรงนี้ แต่คุณถางเตียนหมด

การทำลายพื้นที่เพื่อปลูกต้นกล้วยง่อย ๆ เพื่อหลีกเลี่ยงภาษีคือหายนะ มันคือความไม่เข้าใจของคนที่มีอำนาจจัดการนโยบายโดยสิ้นเชิง

ไม่สิ้นหวังหรอก ไม่ควรหมดหวังกับสิ่งที่ถูกคุกคาม โลกมีคนอย่าง โดนัลด์ ทรัมป์ แต่ก็ยังมีคนแบบ เซอร์เดวิด แอตเทนบะระ ป้าเจน กูดัลล์ มีคนแบบอาจารย์พิไล พูลสวัสดิ์ อยู่ไม่ใช่น้อย ควรจะมีความหวัง เพราะวันหนึ่งความหวังจะทำให้ทุกอย่างดีขึ้น เพราะฉะนั้นผมจะไม่นำเสนอภาพที่เลวร้าย การทำลายล้าง ผมมักเสนอปรากฏการณ์ เช่น เหยี่ยวอพยพมาที่ชุมพรช่วงเดือนตุลาคม หรือกุ้งเดินขบวน

ยังมีสิ่งดี ๆ อยู่ แม้จะต้องดิ้นรนลำบาก แต่เรายังหวังว่าวันหนึ่งคำว่า “พื้นที่รกร้าง” จะหายไป ยอมรับว่าเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ มีหนองน้ำเล็ก ๆ รอบชานเมืองให้นกกวัก งูเหลือม ตัวเงินตัวทอง มีโอกาสได้อยู่อาศัย

คนที่ทำงานด้านนี้ต้องเข้าใจมากกว่านี้ก่อน เอาป้ายคำว่าพิชิตออกไปจากยอดเขา สร้างความเข้าใจกับตัวเองก่อนจะไปบอกคนอื่น

เป็นคนที่ตอบภรรยาว่า ครับ เดี๋ยวผมกินข้าวเสร็จไปล้างจาน ผมยอมรับในหน้าที่ของคนอื่น ยอมรับในทักษะความสามารถของคนอื่น ถ้าให้ผมไปนั่งสัมภาษณ์คน ผมทำไม่เป็น  อยู่บ้านผมก็ยอมรับในหน้าที่ของภรรยาว่าเธอเป็นคนดูแลบ้าน เป็นคนจัดการทุกอย่าง ผมก็ทำหน้าที่ตาม เป็นผู้ชายปรกติคนหนึ่งที่อยู่บ้านไม่ต้องคิดมาก รับฟังคำสั่งแล้วทำไป

เวลาผ่านไปทำให้ผมเข้าใจมากขึ้น ค่อย ๆ ตกผลึก เหมือนเรามีคำอธิบายกับบางเรื่องที่แต่ก่อนเราไม่เข้าใจ

ผมรู้สึกว่าไม่ว่าเราจะทำงานอะไร เครื่องมือนั้นควรจะนำพาเราไปถึงปลายทางจริง ๆ  ผมคิดว่ากล้องเป็นเครื่องมือที่ดีที่สุดในการนำพาเข้าไปหาธรรมชาติ เหมือนกับคนเขียนบทภาพยนตร์เรื่อง The Secret Life of Walter Mitty ที่ให้ ฌอน เพนน์ พูดว่า “ความงามที่แท้จริงไม่เคยเรียกร้องความสนใจ” (มาจากประโยคที่ช่างภาพในเรื่อง ฌอน โอคอนเนลล์ ซึ่งรับบทโดย ฌอน เพนน์ พูดถึงเสือดาวหิมะซึ่งไม่ค่อยปรากฏตัวให้ใครเห็น)

เราควรคิดอย่างจริงจังว่าสิ่งที่เรากำลังถ่ายจะนำพาเราไปสู่อะไร ที่ไม่ใช่แค่รูปสวย ๆ ไม่ใช่จบแค่ส่งประกวดได้รางวัล แต่ไม่เคยเข้าใจว่าสัตว์ป่าตัวหนึ่งส่งผลอะไรต่อสังคมรอบข้าง ถ้ามีจำนวนมากหรือน้อยเกินไปจะเกิดอะไรขึ้น

ความสำเร็จจริง ๆ คือถ้ามีใครสักคนหนึ่งรู้สึกว่า แทนที่จะเรียกสัญชาตญาณของสัตว์ เราเรียกว่าความรักดีไหม ถ้าสามารถสร้างสิ่งที่เกิดขึ้นเหมือนในหนังเรื่องนั้น บอกว่าผมไม่ถ่ายภาพสัตว์หรอก ผมดูมันเฉย ๆ ผมอยากเก็บช่วงเวลานี้ไว้

ถ้าทำให้คนหนึ่งรู้สึกกับงานเราอย่างนั้น ผมคิดว่ามันก็สำเร็จแล้ว

“นับวันผมยิ่งตัวเล็กลง คนสมัยนี้ ตัวใหญ่กว่าเลนส์ ใหญ่กว่ากล้อง ใหญ่กว่าสิ่งที่ตัวเองถ่าย ไม่แสดงความเป็นไปของสิ่งที่อยู่ข้างหน้ากล้อง มันยิ่งทำให้คนข้างหลังกล้องตัวใหญ่ขึ้น”

ต้องคำนึงถึงเสมอว่าเรากำลังทำงานกับชีวิตที่ต้องให้ความเคารพ  ความหมายของช่างภาพสัตว์ป่าไม่ได้อยู่ที่เลนส์ ไม่ได้อยู่ที่กล้อง มันอยู่ที่ทัศนะ อยู่ที่ความเข้าใจจริง ๆ กับสิ่งที่ทำ แล้วในที่สุดมันจะนำพาเราไปถึงจุดหนึ่ง อาจเรียกว่าบรรลุก็ได้ เหมือนกันทุกอาชีพ ผมเคยนั่งคุยกับสถาปนิก ในที่สุดเราก็เข้าถึงบางอย่างที่เหมือนกัน ไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นกับธรรมชาติ

ตามความเข้าใจของผมธรรมชาติไม่ได้ตั้งใจสอนเรื่องกวางมีกี่กระเพาะ สิ่งที่ธรรมชาติต้องการบอกเราจริง ๆ คือการอยู่ร่วมกันในสังคม สัตว์ป่ามีสังคมที่เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีระยะห่าง มีความเคารพซึ่งกันและกัน แล้วพวกมนุษย์ก็เอาวิธีแบบนี้ไปใช้กับสังคมของพวกมนุษย์สิ

ก่อนอื่นอย่าเพิ่งเรียกตัวเองว่าเป็นช่างภาพสัตว์ป่า เรายังไม่ได้เป็นอะไรหรอก ไม่ใช่ว่ามีเลนส์ ๘๐๐ มม. หรือ ๖๐๐ มม. มีกล้องรุ่นล่าสุดแล้วจะเป็นช่างภาพสัตว์ป่า ถ้าเราเป็นจริง ๆ คนอื่นเขาจะเรียกเราเอง ถ้าเรียกตัวเองก่อนโดยยังไม่เข้าถึงแก่น จะทำให้เราติดอยู่กับกำแพงบางอย่างและไปไม่ถึงไหน เรายังไม่ได้เป็นอะไรเลย ไม่ต้องเรียกก็ได้ อย่าเพิ่งรีบ ใจเย็น ๆ

ถ้าอยากทำเป็นอาชีพที่สามารถอยู่ได้จริง ๆ คุณก็ต้องสร้างความแตกต่าง ทำอย่างไรถึงจะให้คนเลือกเราไปทำงาน เดี๋ยวนี้กดพรืดเดียว ๓๐ เฟรมต่อวินาที ทุกคนทำได้เหมือนกัน  สมัยก่อนถ่ายรูปแฟชั่นมี ธาดา วารีช ณัฐ ประกอบสันติสุข สองคนนี้มีแนวทางของตัวเองชัดเจน พูดง่าย แต่ไม่ใช่เรื่องง่ายนะ หาตัวเองให้เจอก่อนว่ามาแนวไหนแล้วก็มุ่งไปให้ชัดเจน อย่างถ้าแนวภาพเบลอ ภาพเคลื่อนไหวมืด ๆ แล้วชอบแพนกล้อง ถ้าอยากได้รูปแนวนี้ก็จะนึกถึงผม

ไม่เลยครับ ล้มเหลวโดยสิ้นเชิง เพราะสิ่งที่เราต้องการสื่อมา ๓๐-๔๐ ปีไม่เคยเข้าถึงคนกำหนดนโยบาย นายกรัฐมนตรี ไม่เคยเข้าถึงคนที่ตัดสินใจไถเวียงหนองหล่ม (เชียงราย) มันอยู่แต่ในกลุ่มของพวกเรา เหมือนนั่งคุยกันเอง

อย่างเรื่องกระเช้าขึ้นภูกระดึง เราคัดค้านมาตั้งแต่ ๓๐ ปีก่อนก็ไม่สำเร็จ ทุกวันนี้คนที่คิดสร้างบอกว่าพวกเราเป็นปัจจัยคุกคาม ต้องออกไป อย่ามาขัดขวางความเจริญ

ผมไม่เคยเห็นใครพูดเรื่องการอนุรักษ์ธรรมชาติตอนหาเสียง ถ้าขึ้นมามีอำนาจแล้วจะทำงานอนุรักษ์  อบต. อบจ. สส. มีดีเอ็นเออีกแบบหนึ่ง กรมชลประทานก็เหมือนกัน ถามว่าเขาไม่มีความรู้หรือ ผมว่าเขามีความรู้เยอะนะ แต่เป็นอีกดีเอ็นเอหนึ่ง

วันก่อนผมคุยเรื่องนี้กับหนึ่ง-วรพจน์ พันธุ์พงศ์ เขาบอกพี่คิดอย่างนั้นไม่ได้ มีเด็กหลายคนที่พี่สร้างขึ้นมา ถือเป็นประโยชน์อย่างหนึ่ง ผมบอกว่าผมไม่ได้สร้างใครขึ้นมา เพียงแต่เขาเห็นตัวอย่างและมีแนวคิดแบบนี้อยู่แล้ว

ผมคงไม่มีอิทธิพลถึงขนาดไปเปลี่ยนใคร หรือให้ใครมาทำตาม

ไม่มี ไม่ได้คิดจะหยุด แต่ก็เริ่มเข้าใจคำพูด “พี่ทำมาเยอะแล้วนะ” เริ่มไม่ดันทุรัง ยอมรับมัน แต่สักพักก็คิดว่าต้องทำยังไงถึงจะถ่ายภาพสัตว์ป่าเบลอกว่านี้ ถ่ายให้ไม่ชัดกว่านี้ แพนกล้องให้ดีกว่านี้