สัมภาษณ์ : อิทธิกร ศรีกุลวงศ์
ถ่ายภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง
รองศาสตราจารย์พิเศษ
ดร. วียะวัฒน์ ใจตรง
สำนักวิชาการพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา
องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.)
นักอนุกรมวิธาน ผู้วิจัยการแพร่กระจาย
และความหลากหลายของแมลงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
“มดเอเลียน ตอนนี้มีหลักๆ ๑๖ สปีชีส์ บางตัวเข้าป่าได้ก็ไปยึดพื้นที่ จากสัตว์อื่น ถ้ามดเดิมหายไป สมดุลของธรรมชาติหายไป ก็ส่งผลต่อการควบคุมประชากรของสัตว์อื่นด้วย”
สามสิบปีก่อน ผมไปสำรวจมดกับที่ปรึกษาที่เดินทางมาจากญี่ปุ่น เราตอบได้แค่ชื่อกว้าง ๆ เป็นแค่วงศ์ของมัน แต่เขาบอกได้หมดเลย Oecophylla smaragdina คือมดแดง ที่เราเอาไข่มากินเป็นล่ำเป็นสัน Solenopsis geminata คือมดที่กัดเราเป็นเรื่องเป็นราว เราเป็นคนไทยแท้ ๆ แต่ไม่รู้จักทรัพยากรของตัวเอง เลยคิดได้ว่าผมต้องรู้ว่ามดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีมากน้อยแค่ไหน ในประเทศไทยมีกี่สปีชีส์ซุกซ่อนอยู่ที่ไหนบ้าง
อาจารย์จารุจินต์ นภีตะภัฏ อดีตผู้อำนวยการ อพวช. เคยบอกว่า ถ้าเราอยากให้คนอื่นสนใจ มดทุกชนิดต้องมีชื่อไทย ผมก็เลยตั้งชื่อไทยมดทุกชนิด รวมเป็นหนังสือ มดประเทศไทย ตอนนี้ในคอลเลกชันของผมมีมดที่เจอในประเทศไทย ๑,๒๐๐ ชนิด ผมจำแนกไปแล้วแค่ ๕๖๐ ชนิด อีกครึ่งหนึ่งอาจจะยังไม่มีชื่อ หรือมีชื่อแต่ยังไม่เคยรายงาน หรืออาจเป็นสปีชีส์ใหม่
การติดตัวอย่างมดกับกระดาษแข็งปลายแหลม ปักด้วยเข็ม และจัดวางอย่างเป็นระเบียบ คือกิจวัตรประจำวันของนักวิจัยมด
มีคำถามว่าทำวิจัยไปอยู่บนหิ้งทำไปทำไม แต่ถ้าเราไม่มีความรู้บนหิ้งนั้นเลย วันหนึ่งมีปัญหามาจะเอาที่ไหนไปใช้ล่ะ หนึ่งในข้อมูลที่เรามีคือกระบวนการเลี้ยงมดแดง รศ.ดร. เดชา วิวัฒน์วิทยา วิจัยไว้ว่าทำยังไงให้มันไข่ได้เยอะขึ้นสามเท่าสี่เท่า ผมเอามาต่อยอดที่สกลนคร สอนให้เกษตรกรเลี้ยงมดแดงเชิงพาณิชย์ ตอนเชิญหมู่บ้านข้าง ๆ มาดูวันเก็บไข่ เห็นในแววตาชาวบ้านเลยนะว่าเขาอยากมาเรียนด้วย นี่คือรายได้ที่เขาจะใช้เลี้ยงปากท้องครอบครัว