เรื่อง : สุวัฒน์ อัศวไชยชาญ
ภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง
วังบาดาลหรือนาคพิภพเป็นอย่างไร เราคงไม่มีโอกาสลงไปเห็นด้วยตาตนเอง
ถ้าอ่านทศชาติชาดกก็มีเรื่องของมนุษย์ที่ได้ไปเห็นวังพญานาคและกลับคืนมาโลกมนุษย์ได้ เช่น นายพรานเนสทะกับลูกชายที่เผอิญมาพบภูริทัตนาค แล้วถูกพาไปอยู่วังพญานาคเสพสุขกับทรัพย์สมบัติซึ่งมีนางนาคคอยปรนนิบัติมากมาย แต่อยู่ไป ๆ ก็เบื่อหน่ายคิดถึงบ้าน ครั้นพอกลับโลกมนุษย์แล้วยิ่งเต็มไปด้วยกิเลสและความละโมบ
กำเนิดของภูริทัตนาคยังเกี่ยวพันกับความขัดแย้งของนาคกับมนุษย์ คือทรงเป็นลูกครึ่ง มีแม่เป็นธิดาของพระเจ้ากรุงพาราณสีกับพระมารดาซึ่งเป็นนางนาค พ่อของภูริทัตคือธตรฐพญานาค ซึ่งได้ยกทัพนาคมาล้อมเมืองบีบให้พระเจ้ากรุงพาราณสียกพระธิดาให้ แสดงอิทธิฤทธิ์แผ่พังพานและพ่นลมหายใจปกคลุมเมืองจนมืดมิด ขู่ว่าจะฆ่าชาวเมืองให้หมด
บนเกาะดอนโพธิ์เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ซึ่งชาวบ้านนับถือรูปเคารพของปู่อือลือนาคราช นิยมสร้างเป็นฤาษีห่มขาวมีนาคปรก
อีกคนหนึ่งคือวิธูรบัณฑิต ถูกพาลงไปนาคพิภพของพญาวรุณนาคราช แต่ด้วยบรรยากาศตรงข้ามอย่างสิ้นเชิงกับนายพรานเนสทะ เพราะเขาตกอยู่ในสถานการณ์ถึงตาย เนื่องจากพญานาคต้องการหัวใจของวิธูรบัณฑิต แต่ความพลิกผันกลายเป็นว่า หัวใจที่พญานาคต้องการจริง ๆ ไม่ใช่ก้อนเนื้อ แต่คือการได้ฟังธรรมจากวิธูรบัณฑิต ผู้ยึดมั่นในสัจจบารมีและทรงปัญญาในธรรมจนได้รับการสรรเสริญไปทั่วทั้งโลกมนุษย์และสวรรค์
เรื่องนาคมีพิษร้าย โกรธง่าย อยู่ในวังบาดาลที่เต็มไปด้วยมหาสมบัติ หนึ่ง
ความขัดแย้งในการแต่งงานของนาคกับมนุษย์ สอง
และนาคอยากฟังธรรม สาม
นับว่าเป็นแก่นแกนของเรื่องเล่าในตำนานท้องถิ่นซึ่งส่งต่อมาจนถึงพุทธศตวรรษนี้ เช่นเดียวกับเรื่องราวของปู่อือลือนาคราชแห่งบึงโขงหลง