500 茶
จากบรรณาธิการ
อักษรจีน 茶 หมายถึงชา จีนกลางออกเสียง ฉา ฮกเกี้ยนและแต้จิ๋วออกเสียงคล้ายกันว่า เต๊
เมื่อชาซึ่งมีต้นกำเนิดจากเมืองจีนแพร่หลายไปในดินแดนต่าง ๆ คำเรียกชาจึงออกเสียงแยกเป็นสองกลุ่ม
กลุ่มที่ออกเสียงคล้ายฉาในภาษาจีนกลาง ส่วนใหญ่เป็นชาวเอเชีย เช่น ญี่ปุ่น - จะ (ฉะ) เกาหลี - ชา ไทย - ชา อินเดีย - ชาย ตุรกี, อาหรับ, เปอร์เซีย, รัสเซีย - ชาย
สันนิษฐานว่าชาแพร่หลายไปจากการติดต่อค้าขายทางบกโดยเฉพาะเส้นทางสายไหม
ส่วนกลุ่มที่ออกเสียงคล้ายเต๊ในภาษาฮกเกี้ยน ส่วนใหญ่เป็นยุโรป เช่น อังกฤษ - ที (tea) ฝรั่งเศส, สเปน, อิตาลี - เต เยอรมัน, ดัตช์ - เท
สันนิษฐานว่ามาจากการค้าขายทางทะเลของพ่อค้าชาวยุโรปกับจีนทางมณฑลฮกเกี้ยน
ก่อนจะใช้คำว่า 茶 สำหรับต้นชาและเครื่องดื่มชา จีนเคยใช้อักษรอีกตัวที่เขียนคล้ายกันคือ 荼 (ถู) หมายถึงสมุนไพรที่มีรสขมซึ่งรวมถึงชาด้วย ต่อมาจึงตัดขีดขวางตรงกลางออกเส้นหนึ่งให้เป็นคำใหม่ที่หมายถึงชาโดยเฉพาะ
ชาจึงมีรากศัพท์มาจากสมุนไพรรสขม
เมื่อถอดอักษร 茶 จะพบว่าประกอบด้วยสามอักขระเรียงจากบนลงล่าง
艹 เป็นอักขระที่สื่อถึงพืช เรียกว่า เฉ่าจื้อโถว ใช้ประกอบในคำต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับพืช เช่น 草 (เฉ่า) คือหญ้า 花 (ฮัว) คือดอกไม้ 芳 (ฟาง) คือกลิ่นหอมของดอกไม้ใบหญ้า
人 (เหริน) เป็นคำ หมายถึง คน มนุษย์
木 (มู่) เป็นคำ หมายถึง ต้นไม้
คนจีนถอดอักขระ 艹 ว่าคล้าย 十 (สือ) สองตัว 十 หมายถึง ๑๐ 十十 เท่ากับ ๒๐
人 คล้ายอักษร 八 (ปา) หมายถึง ๘
木 คล้ายอักษรสองตัว คือ 八 รวมกับ 十 เป็น 八十 เท่ากับ ๘๐
茶 จึงถอดรหัสได้เท่ากับ ๘ บวก ๘๐ เท่ากับ ๘๘ รวมกับ ๒๐ เป็น ๑๐๘
จำนวน ๘, ๘๘ และ ๑๐๘ ในวัฒนธรรมจีนสื่อถึงมงคลและความสมบูรณ์แบบ ปรากฏในสิ่งต่าง ๆ เช่น บันไดวัดมักสร้าง ๑๐๘ ขั้น, ปฏิทินจีนมี ๑๒ เดือน ๒๔ ฤดูกาล และ ๗๒ ฤดูกาลย่อย รวมเป็น ๑๐๘, เชื่อว่าตีระฆังวัด ๑๐๘ ครั้งจะช่วยขจัดความทุกข์, วีรบุรุษแห่งเขาเหลียงซานในวรรณกรรมคลาสสิกของจีนมี ๑๐๘ คน ฯลฯ
ต้นชามีอายุยาวนานได้หลายร้อยปี การดื่มชาก็ช่วยบำรุงสุขภาพให้แข็งแรง จิตใจผ่องใส อายุยืนยาว
คนจีนจึงเรียกผู้มีอายุยืนถึง ๑๐๘ ปีว่า 茶寿 (ฉาโซ่ว)
หากพิจารณาแค่อักขระสามตัว 艹 พืช 人 คน และ 木 ต้นไม้
เราอาจตีความได้ว่า ชา คือการมีชีวิตอย่างสมดุลของมนุษย์ท่ามกลางพืชพรรณน้อยใหญ่
สารคดี ฉบับนี้เป็นฉบับที่ ๕๐๐ ยืนยาวผ่านเลข ๑๐๘ มาไกลโข จึงขอส่งมอบความสุขและสุขภาพที่ดีแก่ผู้อ่านผ่านการดื่มชาและการอยู่กับธรรมชาติครับ
สุวัฒน์ อัศวไชยชาญ
บรรณาธิการบริหารนิตยสารสารคดี
suwatasa@gmail.com
ฉบับหน้า :
Flower Lovers คนรักดอกไม้