การต่อเรือรวมถึงประดับประดาจะเริ่มช่วงเย็นยาวจนถึงเที่ยงวันถัดไป ตัวเรือปาจักจะแกะสลัก ตกแต่งสวยงามเป็นรูปต่าง ๆ ทั่วตัวเรือด้วยฝีมือคนในชุมชน เช่น นกเกาะหัวเรือ ชาวเลแทงเต่า คนนำทาง ปืนใหญ่ ฉมวกติดข้างเรือ สมอเรือ อุปกรณ์ทำอาหารต่าง ๆ

ในเรือยังมีตุ๊กตาไม้ระกำทำหน้าที่นำเคราะห์โศกโรคภัยของสมาชิกในแต่ละครอบครัวเดินทางไปกับเรือ และเครื่องเซ่นต่าง ๆ ที่จะให้วิญญาณบรรพบุรุษนำกลับสู่ถิ่นฐานเดิม

วันรุ่งขึ้นเป็นพิธีแห่เรือ ช่วงเวลาประมาณบ่าย ๒ โมง ชาวบ้านจะเริ่มเดินแห่เรือจากหมู่บ้านสังกาอู้ไปถึงริมหาดหัวแหลมด้วยระยะทางกว่า ๔ กิโลเมตรเศษ มีดนตรีบรรเลง ขบวนกลองยาว สร้างความสนุกสนานตลอดทางจนถึงสถานที่ประกอบพิธี จากนั้นชาวบ้านจะแห่เรือวนรอบศาลสามรอบ ก่อนนำเรือปาจักตั้งไว้แถวศาลาริมทะเล

ช่วงหัวค่ำโต๊ะหมอจะประกอบพิธีกรรมเซ่นไหว้บรรพบุรุษ ท่ามกลางเสียงเพลง ดนตรีรำมะนา และการร่ายรำแบบดั้งเดิม “รองเง็ง” เพื่อสื่อสารกับโลกวิญญาณผ่านจังหวะและท่วงทำนอง บรรยากาศเต็มไปด้วยความศักดิ์สิทธิ์และความอบอุ่นของการรวมตัวกันของคนในชุมชน ลูกหลานที่ไปทำงานต่างถิ่นมักเดินทางกลับบ้านเพื่อเข้าร่วมพิธีนี้โดยเฉพาะ

การแกะสลักประดับตกแต่งเรือด้วยสัตว์ สิ่งของ อุปกรณ์ในวิถีชีวิตของชาวเล ฯลฯ ตามความเชื่อและจินตนาการของชุมชน

ช่วงรุ่งสางก่อนพระอาทิตย์ขึ้น พิธีลอยเรือจะเริ่มขึ้น 

ชาวบ้านบางส่วนสร้างกระท่อมนอนใกล้ ๆ เพื่อเข้าร่วมในทุกพิธีกรรม เมื่อถึงเวลากลุ่มผู้ชายจะช่วยกันยกลำเรือเดินตรงไปยังทะเล มีบทเพลงรำมะนาร้องส่ง ราวบอกกล่าวบรรพบุรุษว่า

“สว่างแล้ว ให้ผีบรรพบุรุษหรือสิ่งชั่วร้ายทั้งหลายขึ้นเรือ ถึงเวลาออกเดินทางและอวยพรให้ล่องเรือโดยสวัสดิภาพ”

จากนั้นส่งเรือลอยสู่กลางทะเลลึกเพื่อส่งวิญญาณบรรพบุรุษกลับบ้านเดิม

ชาวอูรักลาโวยจเชื่อว่า หากเรือหวนกลับมา หมู่บ้านอาจเกิดเคราะห์หามยามร้าย แต่ถ้าเรือลอยออกไปได้ก็จะมีแต่สิ่งดี ๆ เกิดขึ้น

พิธีเริ่มอีกครั้งในช่วงพลบค่ำพร้อมเสียงเพลงรำมะนา ชาวบ้านทยอยนำของเซ่นไหว้มาวางไว้ในเรือ

ไหว้บอกกล่าวและส่งสารถึงบรรพบุรุษ ช่วงเวลาที่โลกของคนเป็นและวิญญาณมาบรรจบกัน

พิธีลอยเรือปาจักจัดขึ้นปีละสองครั้งในช่วงเปลี่ยนฤดูกาลของทะเลอันดามัน ซึ่งสะท้อนความเข้าใจเชิงนิเวศของชุมชนต่อธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง

ฤดูกาลไม่ได้เป็นเพียงสภาพอากาศ แต่คือจังหวะของชีวิตที่กำหนดทั้งการทำมาหากินและการประกอบพิธีกรรม  พิธีนี้จึงเปรียบเสมือนเสาหลักที่ยึดโยงผู้คนกับรากเหง้าของตนและช่วยให้ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับทะเลยังคงมีความหมาย

ไม้ระกำแต่งเป็นรูปคน ใส่ตามจำนวนคนในบ้าน พร้อมสิ่งของและอาหาร เพื่อส่งวิญญาณบรรพบุรุษกลับคืนสู่ถิ่นเดิม

ปัจจุบันท้องทะเลกำลังเผชิญปัญหาสิ่งแวดล้อม ทั้งขยะพลาสติก ทรัพยากรที่ลดลง และการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ พิธีลอยเรือปาจักจึงยิ่งมีความสำคัญในฐานะเครื่องเตือนใจถึงความรับผิดชอบของมนุษย์ต่อธรรมชาติ

การลอยเรือซึ่งเคยเป็นสัญลักษณ์ของการปล่อยเคราะห์ อาจชวนให้เราตั้งคำถามต่อสิ่งที่มนุษย์กำลังปล่อยลงสู่ทะเลในชีวิตจริงด้วยเช่นกัน

สำหรับชุมชนที่ผูกพันกับทะเลมายาวนาน การดูแลรักษาสมดุลของธรรมชาติคือเงื่อนไขพื้นฐานของการดำรงอยู่ และพิธีกรรมนี้ยังคงทำหน้าที่เชื่อมโยงผู้คนให้หวนทบทวนบทบาทของตนในฐานะ “ส่วนหนึ่งของทะเล”

มากกว่าจะเป็นเพียงผู้ได้รับผลประโยชน์