รัฐบาลไทยสมัยนั้นเลือกอยู่ฝ่ายโลกเสรี ต่อมาก็ยอมให้สหรัฐอเมริกาเข้ามาวางกำลังทหารและตั้งฐานทัพอากาศหลายแห่ง ไม่ว่าจะเป็นดอนเมือง (กรุงเทพฯ), ตาคลี (นครสวรรค์), นครพนม, เชียงใหม่, น้ำพอง (ขอนแก่น) ยังไม่นับว่ามีการตั้งฐานเรดาร์อีกหลายแห่ง

หนึ่งในนั้นคือฐานทัพอากาศโคราช (Korat Royal Thai Air Force Base) ซึ่งนอกจากจะเป็นที่ตั้งของกองบินขับไล่และลำเลียงของสหรัฐฯ หลายหน่วย ทำหน้าที่สนับสนุนการโจมตีทางอากาศในลาว กัมพูชา และเวียดนามเหนือ ในช่วงสงครามเวียดนามระหว่าง ค.ศ. ๑๙๖๒-๑๙๗๕ เมืองนครราชสีมายังเป็นที่ตั้งสถานีเรดาร์และเป็นพื้นที่พักผ่อนในแนวหลังของทหารอเมริกันที่กลับจากแนวหน้า (สนามรบ) 

ไม่ต่างกับเมืองฐานทัพแห่งอื่น การหลั่งไหลเข้ามาของทหารอเมริกันส่งผลกับพื้นที่ประจำการหลายด้าน โดยเฉพาะด้านเศรษฐกิจ เงินดอลลาร์สะพัด กิจการที่พัก ร้านอาหาร ร้านขายของโชห่วย ฯลฯ ทำกำไรได้มาก คนต่างถิ่นต่างอพยพเข้ามาหางานทำ เกิดอาชีพใหม่ เช่น เมียเช่า (partner) แม่บ้าน พ่อครัว ฯลฯ เพื่อตอบสนองความต้องการของทหารอเมริกันหลายพันนาย 

ภารกิจหนึ่งที่กองทัพอเมริกันต้องทำคือการพยายามผูกมิตรกับคนในพื้นที่ และแสดงให้เห็นว่าการมีอยู่ของพวกเขานั้นทำให้คนไทยโดยรอบฐานทัพได้ประโยชน์ ด้วยกิจกรรมที่คนสมัยนี้คงเรียกว่าเป็น “กิจกรรมเพื่อสังคม” (Corporate Social Responsibility - CSR) หลายอย่าง ไม่ว่าการสร้างอาคารสาธารณประโยชน์ การแจกของให้แก่เด็ก ๆ ฯลฯ

ผมไปพบภาพกิจกรรมลักษณะนี้ของทหารอเมริกันที่จังหวัดนครราชสีมาภาพหนึ่ง เป็นภาพนายทหารอากาศอเมริกันร่างท้วมกำลังนั่งแจกหนังสือภาษาอังกฤษให้แก่เด็ก ๆ ซึ่งสวมชุดนักเรียนที่ปักอักษรย่อชื่อโรงเรียน น.ม. ๔๑ (ซึ่งยังค้นไม่พบว่าเป็นชื่อย่อของโรงเรียนอะไร) คำบรรยายภาพบอกว่าเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในวันที่ ๑๖ ธันวาคม ค.ศ. ๑๙๖๘ (ปี ๒๕๑๑) แต่ไม่ได้ให้รายละเอียดใด ๆ มากไปกว่านี้

แต่ก็อาจพอสันนิษฐานได้ว่านายทหารอากาศท่านนี้กำลังแจกหนังสือสำหรับเด็ก เพราะในมือของเขามีทั้งหนังสือที่ปกเป็นภาพการ์ตูน อีกเล่มหนึ่งในมือเด็กตรงสันเล่มมีข้อความว่า HAPPY TIMES

สัจธรรมเรื่องหนึ่งก็คือ ไม่ว่าจะยุคสมัยใด ไม่ว่าจะหน่วยงานแบบไหน กิจกรรม CSR ดูเหมือนเป็นเรื่องขาดไม่ได้เวลาลงไปทำงานในพื้นที่ต่างถิ่นต่างแดนเพื่อ “ซื้อใจคน” 

กองทัพอากาศอเมริกันก็หนีไม่พ้นสัจธรรมข้อนี้