ย้อนรอย
เสื้อกาวน์ผ่าตัด
Hidden (in) Museum
เรื่อง : สุชาดา ลิมป์
ภาพ : บันสิทธิ์ บุณยะรัตเวช
ถึงไม่เคยผ่าตัด แต่หากมาที่นี่อาจ
รู้สึกเสียวไส้
ด้วย “ศัลยศาสตร์ศิริราช” เป็นศูนย์รวมหมอผ่าตัดระดับประเทศที่รักษาโรคซับซ้อนด้วยเทคโนโลยีชั้นสูง และเป็นสถานบ่มเพาะศัลยแพทย์มากถึง ๑๐ สาขา (ศัลยศาสตร์ศีรษะ คอ และเต้านม, กุมารศัลยศาสตร์, ศัลยศาสตร์หลอดเลือด, ศัลยศาสตร์อุบัติเหตุ, ศัลยศาสตร์ยูโรวิทยา, ประสาทศัลยศาสตร์, ศัลยศาสตร์ฉุกเฉินและการบริบาลผู้ป่วยนอก, ศัลยศาสตร์ทั่วไป, ศัลยศาสตร์ตกแต่ง และศัลยศาสตร์หัวใจและทรวงอก) การนำชิ้นเนื้อจริงในอวัยวะต่าง ๆ ออกมาให้ความรู้จึงทำได้ลึกซึ้งถึงใจ
ผู้มาเยือนพื้นที่เล็กของพิพิธภัณฑ์ศัลยศาสตร์ศิริราช เสมือนย้อนเวลาสู่ห้องผ่าตัดยุคต่าง ๆ ด้วยเทคนิค AR (augmented reality) ชมวีดิทัศน์โรคทางศัลยกรรมที่หลากหลายและการผ่าตัดครั้งสำคัญซึ่งหาชมยาก จัดแสดงองค์ประกอบพื้นฐานการผ่าตัดแบบชวนจุก เช่น อวัยวะตัดขวางครึ่งร่างมนุษย์ อวัยวะฉีดสีเข้าหลอดเลือด อวัยวะแสดงรอยโรคที่ต้องรักษาด้วยวิธีซับซ้อนโดยเทคนิคการผ่าตัดขั้นสูง แล้วขยี้จินตนาการให้รู้สึกหวาดต่อด้วยเครื่องมือที่ใช้ผ่าตัดในร่างกายเพื่อสืบค้นอาการ รักษา แก้ไขความผิดปรกติของผู้ป่วย นับแต่เริ่มมีศัลยศาสตร์ในไทยแล้ววิวัฒนาการสู่ยุคเทคโนโลยีขั้นสูง
แต่เรื่องจริงอาจชวนเป็นลม การจัดแสดงจึงช่วยบรรเทาให้ผ่อนคลายเป็นระยะผ่านรูปวาดสลับภาพถ่าย ขับให้พิพิธภัณฑ์แห่งนี้โดดเด่นด้วยปัญญาและสุนทรียะไม่น้อยหน้าใครในกลุ่ม “พิพิธภัณฑ์ศิริราชพิมุขสถาน” ของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
น่าสนใจการจัดแสดงประวัติศาสตร์ชุดผ่าตัดของศัลยแพทย์ที่เล่าตั้งแต่ช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ สมัยยังใช้เครื่องมือไม่ฆ่าเชื้อและผ่าตัดด้วยมือเปล่า ศัลยแพทย์สวมเสื้อโค้ตสีเข้มในการผ่าตัดเพียงป้องกันการเปื้อนเลือดผู้ป่วย จนปลายคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ ตระหนักถึงความสำคัญในการปลอดเชื้อมากขึ้น ศัลยแพทย์ชาวเยอรมันจึงเริ่มใช้ “ผ้ากันเปื้อน” คลุมทับ “ชุดสูทสีขาว (whitegown)” ที่ผ่านการฆ่าเชื้อ (โรงพยาบาลศิริราชก็มีบันทึกภาพการผ่าตัดยุคแรกที่โรงกระโจมและเห็นการแต่งกายของแพทย์ลักษณะเดียวกันในปี ๒๔๓๖) กระทั่งหลังสงครามโลกครั้งที่ ๑ เกิดไข้หวัดใหญ่สเปนแพร่ระบาด ศัลยแพทย์จึงสวม “หมวก (cap)” ใช้ “ผ้าปิดปาก (facemask)” และสวม “ถุงมือยาง (rubber gloves)” ร่วมกับชุดผ่าตัดสีขาว กลายเป็นเครื่องแบบทางการ (surgical uniform) ในเวลาผ่าตัดเรื่อยมา
กระทั่งปี ๒๔๙๓ (ค.ศ. ๑๙๕๐) ได้เปลี่ยนจากยูนิฟอร์มสีขาวเป็นสีเขียวหรือสีฟ้า เนื่องจากขณะผ่าตัดแพทย์ต้องใช้สายตาจดจ้องอวัยวะและเลือดเป็นเวลานานท่ามกลางความสว่างจนทำให้สายตาล้าตอบสนองช้าลง การมองเลือดสีแดงสลับสีขาวจากสิ่งแวดล้อมในห้องรวมถึงชุดผ่าตัดของทีมงานตลอดเวลา ยิ่งลดประสิทธิภาพการมองเห็น ขณะสีเขียวหรือสีฟ้าช่วยให้ดวงตาผ่อนคลายขึ้น โรงพยาบาลศิริราชจึงเปลี่ยนมาใช้ชุดสีเขียวในการผ่าตัดนับแต่ปี ๒๕๐๕ (ค.ศ. ๑๙๖๒)
เครื่องแบบผ่าตัดสีขาวในพิพิธภัณฑ์จึงไม่เพียงเล่าวิวัฒนาการและความก้าวหน้าทางการผ่าตัดของไทย ยังบันทึกประวัติศาสตร์ทางศัลยศาสตร์ระดับสากลด้วย
ซุกอยู่ตรงไหนของพิพิธภัณฑ์...ต้องมาดู
พิพิธภัณฑ์ศัลยศาสตร์ศิริราช
(อาคาร ๒ ชั้น ๒ พิพิธภัณฑ์ศิริราชพิมุขสถาน) คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
๒ ถนนวังหลัง แขวงศิริราช เขตบางกอกน้อย กรุงเทพฯ ๑๐๗๐๐
เปิดทุกวันพุธ-วันจันทร์ (ปิดวันอังคารและวันหยุดนักขัตฤกษ์) เวลา ๑๐.๐๐-๑๖.๓๐ น.
ค่าเข้าชม เด็ก ๒๕ บาท ผู้ใหญ่ ๘๐ บาท (ต่างชาติ ๒๐๐ บาท)
โทร. ๐-๒๔๑๙-๒๖๐๑ และ ๐-๒๔๑๙-๒๖๑๗