เรื่อง : สุวัฒน์ อัศวไชยชาญ
ภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง
พระพุทธมิ่งมงคลมุณีศรีมุกดาหาร และพญาศรีมุกดามหามุนีนีลปาลนาคราช ตระกูลเอราปถะ วัดรอยพระพุทธบาทภูมโนรมย์ จังหวัดมุกดาหาร
พญานาควัดแก้วจักรพรรดิสิริสุทธาวาส จังหวัดขอนแก่น สร้างตามนิมิตว่ามีพญานาคปรากฏเป็นวงกลมบนท้องฟ้า
พญาศรีภุชงค์มุกดานาคราช แก่งกะเบา จังหวัดมุกดาหาร ลำตัวเป็นสะพานโค้งให้คนเดินลอดเพื่อขอพร
วัดป่าภูปัง จังหวัดอุบลราชธานี เชื่อว่าเชื่อมต่อกับเมืองบังบดและมีพญานาคมาช่วยสร้างวัด เดิมเรียกภูบัง แต่ตอนหลังกลายเป็นภูปัง
ภาพ : บันสิทธิ์ บุณยะรัตเวช
“สะพานนาคราช” มี ๑๙ เศียร วัดบ้านไร่ จังหวัดนครราชสีมา
“นาคเชิงบันได” มีลำตัวนาคเป็นราวบันไดและเลื้อยยาวไปเหนือกำแพงแก้วรอบโบสถ์ วัดสิรินธรวรารามภูพร้าว จังหวัดอุบลราชธานี
ภาพ : บันสิทธิ์ บุณยะรัตเวช
ผนังโบสถ์วัดป่าเมืองเหือง จังหวัดบึงกาฬ ประดับลายนาคเชิดชูธรรมจักร มีรูปพ่อปู่ศรีสุทโธนาคราชและแม่ย่าศรีปทุมมาอยู่ด้านข้าง
“นาคสะดุ้ง” สร้างเหนือปั้นลม ส่วนเศียรหันหน้าออกเหมือน “นาคเบือน” วัดศรีชมภูองค์ตื้อ จังหวัดหนองคาย
“นาคทัณฑ์” หรือคันทวย วัดโกเสยเขต จังหวัดหนองคาย พิเศษที่สร้างลำตัวยาวลงมาตามความสูงผนังโบสถ์
พระพุทธนาคนิมิตต์ (พระนะหน้าทอง) วัดป่าเมืองเหือง จังหวัดบึงกาฬ เหตุพญานาคมาเข้าฝันอุปัฎฐายิกาว่า “อยากจะขึ้นมาไหว้พระ”
ศาลเจ้าแม่สองนาง วัดหายโศก จังหวัดหนองคาย เจ้าแม่มัทรีและศรีสุวรรณเข้าฝันเจ้าอาวาสให้สร้าง เจ้าแม่สองนางมักแปลงร่างเป็นพญานาคีมาเตือนชาวบ้านล่วงหน้า หากจะเกิดเหตุเภทภัยในน้ำโขง เป็นที่นับถือทั้งฝั่งไทยและลาว
ถ้ำพญานาค วัดไทย จังหวัดหนองคาย สร้างขึ้นตามคำขอของพญานาค ที่เข้าฝันเจ้าอาวาส ที่นี่มีบั้งไฟพญานาคขึ้นมากที่สุดแห่งหนึ่งในแม่น้ำโขง
พระพุทธรูปปางนาคปรก วัดมุจจลินทร์ จังหวัดมุกดาหาร วัดเก่าแก่กว่า ๑๐๐ ปี ศิลปะช่างพื้นบ้าน หลังองค์พระเต็มไปด้วยตัวนาคหลายสิบตัวเลื้อยพันกันไปมา
“ฮูปแต้ม” หรือจิตรกรรมฝาผนังอีสาน มีลักษณะเด่นคือการเขียนตัวอักษรบรรยายภาพไว้ด้วย วัดสนวนวารีพัฒนาราม จังหวัดขอนแก่น
ปูนปั้นนาคพื้นบ้านบนผนังข้างโบสถ์ วัดโพธาราม จังหวัดมหาสารคาม ทางขวาคล้ายแม่กับลูกนาคติดปีก
พญานาคมีเครากำลังชูดอกบัว ปูนปั้นหน้าบันวัดโกเสยเขต จังหวัดหนองคาย
ฮูปแต้มพุทธประวัติ วัดโพธิ์ชัย จังหวัดเลย