ชั้น ๒ ของอาคารแสดงนิทรรศการเล่าสัมพันธภาพระหว่างสองประเทศ ซึ่งยาวนานกว่า ๔๐๐ ปี ย้อนยุคการค้าที่มีการแลกเปลี่ยนวิถีวัฒนธรรมและเศรษฐกิจด้วย ผ่านรูปแบบการเดินทางค้นหาเครื่องเทศ ไม้เมืองร้อน และผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น อย่างไม้ฝาง ไม้กฤษณา หนังกวาง หนังปลากระเบน ข้าว แร่ดีบุก ฯลฯ ลำดับเรื่องราวตั้งแต่ยุครุ่งเรืองกระทั่งถึงวันที่พม่ายึดบางกอกสำเร็จแล้วเข้าใกล้ชุมชนฮอลันดา ชาวพนักงานวีโอซีและครอบครัวจึงทิ้งสถานีการค้าหนีลงเรือได้ทันก่อนกรุงศรีอยุธยาจะกลายเป็นเถ้าถ่านเช่นเดียวกับบ้านฮอลันดา

จวบรัฐบาลสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม มีดำริให้ฟื้นฟูแหล่งโบราณสถานเพื่อแสดงอดีตอันรุ่งเรืองของไทย กรมศิลปากรจึงได้พบที่ตั้งสถานีการค้าวีโอซีอีกครั้งและประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำคัญ ซึ่งพบทั้งฐานอาคารหลักหกหลัง ฐานแนวอิฐ แนววางท่อระบายน้ำ และโบราณวัตถุต่าง ๆ อย่างเครื่องถ้วยแบบจีน ญี่ปุ่น และยุโรป เหรียญโลหะ ชิ้นส่วนทองเหลือง สากหิน หินบด ฟันและกระดูกข้อเท้ากวาง เปลือกหอยมุก หอยเบี้ย ปะการัง กล้องยาสูบดินเผา เครื่องแก้ว ขวดไวน์ ฯลฯ เผยวิถีชาวยุโรปครั้งมาอยู่ต่างบ้านต่างเมืองในอยุธยา ยิ่งผู้มีฐานะร่ำรวยจะใช้ชีวิตหรูหราด้วยข้าวของจากแดนไกล สวมเครื่องแต่งกายตัดเย็บจากผ้าตะวันออก ดื่มกินด้วยเครื่องเทศเมืองร้อนนานาชนิด ใช้เครื่องเรือนจากไม้มะเกลือ ไม้ชิงชัน ประดับกระดองเต่าและเปลือกหอยมุก

หนึ่งในรสนิยมของชาวดัตช์ในยุคทองคือมีนิสัย “นักสะสม” ในห้องรับแขกบ้านของพวกผู้ชายจะมีตู้เก็บคอลเลกชันสิ่งของ เช่น ขนนกเขตร้อน หรือเปลือกหอยทะเลใต้ สะท้อนความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ พฤกษศาสตร์ และสัตววิทยาของเหล่านักสำรวจดินแดนใหม่ นักทำแผนที่ และนักเดินเรือ บ้านพวกเขาจึงเป็นดั่ง “พิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ” ไว้อวดสายตาแก่ผู้สนใจ  ขณะเดียวกันกลุ่มผู้หญิงก็มีงานอดิเรกคือ “แต่งบ้านตุ๊กตา” ที่สร้างเองอย่างงดงามด้วยวัสดุราคาแพงจากจีนและอินเดีย ซึ่งต้องใช้ฝีมือและความละเมียดละไมเพื่อประดิษฐ์ชิ้นส่วนขนาดจิ๋วจำลองบรรยากาศในบ้าน แม้ไม่แน่ชัดว่าบ้านตุ๊กตาถ่ายทอดมาอย่างถูกต้องแม่นยำเพียงใด แต่รับรู้กันว่าประหนึ่งสิ่งสะท้อนความฝันและความปรารถนาผู้เป็นเจ้าของ และเป็นสัญลักษณ์แห่งสถานะของสตรีผู้มั่งคั่ง

บ้านตุ๊กตาที่จัดแสดงในหมู่บ้านฮอลันดานี้จำลองจากผลงานหนึ่งในเก้าห้องของ เปโทรเนลลา ออร์ตมัน (Petronella Oortman) สตรีชาวเนเธอร์แลนด์ที่รังสรรค์ไว้ช่วงปี ๒๒๒๙-๒๒๔๘ ก่อนถูกซื้อโดยพิพิธภัณฑ์ไรค์ส ประเทศเนเธอร์แลนด์ จนเป็นที่รู้จักดีในหมู่นักท่องเที่ยวและนักประวัติศาสตร์

ซุกอยู่ตรงไหนของพิพิธภัณฑ์...ต้องมาดู  

หมู่บ้านฮอลันดา
หมู่ที่ ๔ ซอยคานเรือ ตำบลหอรัตนไชย อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ๑๓๐๐๐ 

ค่าเข้าชม ๕๐ บาท
เปิดวันพุธ-วันอาทิตย์ (ยกเว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์)
เวลา ๐๙.๐๐-๑๖.๐๐ น. 
โทร. ๐-๓๕๒๓-๕๒๐๐ และ ๐-๓๕๒๔-๒๒๘๖