“ฉาก” ในงาน
ของ “มาลัย ชูพินิจ”
ทบทวน-อ่านใหม่
๑๒๐ ปีชาตกาล นักเขียนไทย
มาลัย ชูพินิจ
รวบรวม : สุเจน กรรพฤทธิ์
ถ่ายภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง
มาลัย ชูพินิจ ผลิตงานเขียนหลากหลายประเภทนับพันชิ้น “เพชรน้ำเอก” ส่วนหนึ่ง คือนวนิยาย ทุ่งมหาราช, ชั่วฟ้าดินสลาย, แผ่นดินของเรา, เมืองนิมิตร และ ล่องไพร
งานเขียนเหล่านี้มีจุดร่วมคือ “ฉากหลัง” ของเรื่อง ซึ่งมาลัย ชูพินิจ มีประสบการณ์ตรง จำแนกเป็น “ฉากกำแพงเพชร” ปรากฏใน ทุ่งมหาราช, ชั่วฟ้าดินสลาย และ ล่องไพร (บางตอน) “ฉากนครสวรรค์” และ “ฉากประจวบคีรีขันธ์และชุมพร” ปรากฏใน แผ่นดินของเรา และ “ฉากกรุงเทพฯ” ใน เมืองนิมิตร
ต่อไปนี้คือ “สถานที่จริง” บางส่วนในงานเขียนของ มาลัย ชูพินิจ ที่ สารคดี คัดเก็บมาฝากผู้อ่าน
ฉากกำแพงเพชร
วัดวังพระธาตุ
จังหวัดกำแพงเพชร
“หล่อนและเขานั่งอยู่ที่นั่นบนเนินทรายสีขาวสะอาดข้างกอตะไคร้น้ำ ดื่มด่ำไปด้วยความสุขและสงบ ซึ่งหลั่งไหลมากับความเงียบ จนกระทั่งแสงสว่างจากพระจันทร์ข้างขึ้นแก่สาดสู่ท้องฟ้า ก่อนที่สีแดงจ้าของมันจะโผล่พ้นทิวไม้... พระจันทร์โคจรไป จนกระทั่งในที่สุดแสงสว่างลำแรกก็พุ่งถึงกลุ่มยอดเจดีย์อันปรักหักพังอยู่ระหว่างหมู่ตาลทางขวามือของหล่อนและเขา...”
ทุ่งมหาราช
ฉากกำแพงเพชร
คลองสวนหมากบริเวณต้นคลอง จังหวัดกำแพงเพชร
“ป่าสูงอย่างโป่งน้ำร้อนเป็นสถานที่หนึ่ง ซึ่งทำให้คนเราตกเป็นทาสของอารมณ์ได้ง่าย”
ทุ่งมหาราช
ฉากกำแพงเพชร
เกาะแก่งสันทรายช่วงต้นคลองสวนหมาก จังหวัดกำแพงเพชร
“ทุก ๆ วัน ภูมิประเทศที่เราผ่านค่อย ๆ เปลี่ยนไปจากพื้นที่ราบซึ่งปกคลุมไปด้วยป่าแฝกและทุ่งคาหรือป่าผากอันร้อนระอุอยู่ตามยอดดอยลงไปสู่ที่ลุ่มและหุบเขาใหญ่ ลักษณะของสัตว์ที่เราพบ นับแต่ชะมด เสือและช้าง แม้กระทั่งผีเสื้อที่เปลี่ยนไปทั้งสีและขนาดของมัน บรรดาสัตว์เหล่านี้สียิ่งเข้มขึ้น ขนาดก็ใหญ่กว่าที่ข้าพเจ้าเคยพบมาแล้วในป่าตอนล่าง”
ล่องไพร
ตอน มนุษย์นาคา
ฉากกำแพงเพชร
พระบรมธาตุนครชุม จังหวัดกำแพงเพชร
“...แต่ก่อนที่นี่มีพระเจดีย์อยู่สามองค์ ไม่มีใครรู้ว่ามีมาแต่ครั้งไหน ไม่มีใครรู้ว่าใครมาสร้างไว้ ? นอกจากในเรื่องชาดกปรัมปราหรือเทพนิยาย แต่ทุกคนรู้ว่าใครเป็นผู้มารวมพระเจดีย์สามองค์นั้นสร้างขึ้นเป็นองค์เดียวกัน ทุกคนรู้ว่าใครยกยอดฉัตรทอง... คนอย่างพญาตะก่าพี่ พะโป้น้อง หาอีกไม่ได้ในชาตินี้...”
ทุ่งมหาราช
ภาพ : สกล เกษมพันธุ์
ฉากกำแพงเพชร
บ้านพะโป้ในสภาพถูกทิ้งร้าง จังหวัดกำแพงเพชร
“จากประตูใหญ่ริมคลองระหว่างรั้วซึ่งใช้ไม้สักทั้งต้นแทนเสากระทู้ ปักเรียงรายมิดชิด มั่นคง และแข็งแรงประดุจป้อมปราการของเจ้าของผู้ครองนคร สมัยโบราณ บ้านสามชั้นหลังนั้นดูสูงตระหง่านและมหึมาเหมือนปราสาทในเทพนิยาย”
ทุ่งมหาราช
ฉากกำแพงเพชร
คลองสวนหมาก ช่วงอำเภอเมืองกำแพงเพชร จังหวัดกำแพงเพชร
“...ภาพของบ้านพักมุงสังกะสี ฝากระดานแบบเล็กบ้าง ใหญ่บ้าง คละกัน ตั้งเรียงรายอยู่รอบบังกะโลหลังใหญ่ ภาพของโรงเลื่อยไม้ ที่ทำการ จะทำให้ท่านนึกเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้ นอกเหนือจากนิคมที่ทันสมัยแห่งหนึ่ง ซึ่งนอกจากรัฐบาลแล้วเอกชนอย่างพะโป้เท่านั้นจึงจะพึงเนรมิตขึ้นได้”
ชั่วฟ้าดินสลาย
ฉากนครสวรรค์
ตลาดปากน้ำโพ จังหวัดนครสวรรค์
“ตลาดปากน้ำโพสมัยนั้นไม่มีอะไรที่ควรแก่ความสนใจมากไปกว่าตัวตลาดซึ่งอยู่กันอย่างเบียดเสียดเยียดยัด พร้อมด้วยถนนที่แคบ ตรอกที่อับและอากาศที่ร้อนอบอ้าว เงียบเหงาในเวลากลางวันมืดตื้อในเวลากลางคืน ความจอแจของพวกล่องแพและสินค้าป่าจากเหนือในหน้าน้ำ...”
แผ่นดินของเรา
ฉากชุมพร
หาดทุ่งวัวแล่น จังหวัดชุมพร
“...ยอดมะพร้าวซึ่งแน่นขนัดอยู่ตามชายฝั่งโยนทางกวัดไกวอยู่เหนือหาดทรายสีน้ำตาล ภายใต้ท้องฟ้าสีครามและต่อหน้า ทิวเขาซึ่งเขียวคลุ้มอยู่เบื้องหลัง”
แผ่นดินของเรา
ดอกจันทน์กะพ้อ วัดจันทน์กะพ้อ อำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี
(ภาพ : สุเจน กรรพฤทธิ์)
ฉากกรุงเทพฯ
“ดอกจันทน์กะพ้อร่วงพรู แต่มิได้หล่นลงสู่พื้นดินทีเดียว กลีบสีขาวของมันน้อย ๆ และอ่อนนุ่ม ปลิวกระจายตามลม เหมือนฝูงผึ้งแตกรัง ไปตกที่นั่นนิดที่นี่หน่อย บนพื้นสีเขียวในลำคูเกลื่อนกลาดอยู่รอบโคนต้นอย่างที่เคยหล่นมาแล้วในชีวิตของมัน...”
แผ่นดินของเรา
ฉากกรุงเทพฯ
คลองแสนแสบ ประตูน้ำ
“แสนแสบมิใช่เพียงแหล่งอพยพหลบภัยของคนเรือนหมื่นเรือนแสนที่แสวงความสงบสุขร่วมกันเท่านั้น มันเป็นเมืองของความปรารถนาดี เอื้ออารี และเมตตาระหว่างกันต่อกันด้วย ลำคลองคือถนนสายเดียวของมันที่ทำให้ทุกครัวเรือนและทุกคนได้พบ ได้พูดจา หัวเราะหรือร้องไห้ร่วมกัน”
เมืองนิมิตร