มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อ “เขาพระบาทใหญ่” บนยอดมี “ข้าวตอกพระร่วง”

เป็นแร่ชนิดไพไรต์ (pyrite)  “pyr” ภาษากรีกแปลว่าไฟเพราะหากแร่นี้กระทบกับเหล็กกล้าจะเกิดประกายไฟ พบฝังตัวอยู่ในชั้นหินแปรที่มีมากบนเขาพระบาทใหญ่

ความน่ารักอยู่ตรงผลึกของแร่สีเหลืองอ่อนสะท้อนแสงที่จับกันเป็นรูปทรงลูกบาศก์โดยธรรมชาติขนาดเท่าลูกเต๋า มองเห็นเป็นสีน้ำตาลไหม้หรือดำเหลือบ มีสนิมเจือในเนื้อ

ปรัมปราเล่า ครั้งหนึ่งพระร่วงผู้มีวาจาสิทธิ์โปรยข้าวที่เหลือจากเสวยลงพื้นอธิษฐานให้ข้าวนั้นอยู่ตราบชั่วลูกชั่ว-หลาน ข้าวจึงแปรเป็นแร่แทรกตัวอยู่ในชั้นหิน เป็นที่มาชื่อเรียกข้าวตอกพระร่วง

มีผู้นำแร่มาฝนกับมะนาวใช้ทาดับพิษแมลงสัตว์กัดต่อย บ้างศรัทธาในตำนาน นำรัตนชาตินี้มาเจียระไนจนเป็นสีดำมันเงาบูชาที่บ้านป้องกันสิ่งชั่วร้ายและทำเครื่องประดับพกพาเสริมสิริมงคล

น่าสนใจ “พวงกุญแจผ้าทอ” ที่กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผ้าทอชาววัง ตำบลท่าชัย อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย นำชิ้นส่วนผ้าทอและเส้นด้ายมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด รวมเข้ากับชิ้นงานสังคโลกลายปลาของดีศรีสัชนาลัยและข้าวตอกพระร่วงของดีจากผืนป่า ประดับแต่งแสดงอัตลักษณ์พื้นที่

ชิ้นส่วนผ้าทอสีน้ำตาลอ่อน-เข้มสานเป็นทรงลูกบาศก์พลอยละม้ายข้าวตอกพระร่วงสีธรรมชาติจากเขาพระบาทใหญ่ พู่จากกลุ่มเส้นด้ายชวนนึกคล้ายสายน้ำจากสรีดภงส์ที่มีปลาแบบในลายสังคโลกแหวกว่ายอยู่ผิวน้ำ

เป็นจินตนาการใหม่ซ้อนในเรื่องเล่าปรัมปราเก่าก่อน