เครื่องเคลือบกำเนิดจากสมัยกรีกและอียิปต์โบราณ เข้าสู่จีนประมาณ ๑๔๐๐-๑๓๐๐ ปีก่อนคริสต์ศักราช

เทคนิคเคลือบอีนาเมลมักใช้กับเครื่องประดับ งานศิลปะตกแต่ง ของใช้โลหะ เช่น ภาชนะสำหรับทำอาหาร อ่างล้างจาน อ่างอาบน้ำ ตู้เย็น ป้ายถนน ป้ายโลหะ ผนังกำแพงสิ่งปลูกสร้าง ฯลฯ

แล้วในปี ๒๔๙๘ โสภณ สันติพันธ์พิทักษ์-อดีตลูกจ้างบริษัทจำหน่ายสินค้าซึ่งสนใจเครื่องใช้ในครัวเรือนก็ก่อตั้งบริษัทโรงงานอุตสาหกรรมภาชนะเคลือบ จำกัด (SIAM ENAMEL) ผลิตและจำหน่ายช้อน แก้ว จาน ชาม หม้ออวย หูหิ้วสีน้ำเงิน กะละมังสีขาว ถาดลายดอกไม้ รวมถึงปิ่นโตสีเหลือง เคลือบอีนาเมลภายใต้เครื่องหมายการค้า “ตรากระต่าย”

“คุณปู่ไม่เคยเล่าว่าทำไมตอนตั้งยี่ห้อถึงเลือกกระต่าย ลูกหลานจึงเดาว่าอาจมาจากปีเกิดของคุณย่า สมัยก่อนไม่มีใครสนใจเรื่องคิดแบรนด์หรอก อะไรก็ได้ที่เรียกง่ายติดปาก กิจการคนสมัยก่อนเลยนิยมใช้รูปสัตว์ อย่างนกพิราบ เพนกวิน ม้า เสือ จระเข้”

แค่รู้กันในหมู่ผู้ผลิต-ยี่ปั๊วว่าตรากระต่ายขายอะไรต่างจากยี่ห้ออื่นอย่างไรก็พอ

โชว์รูมขนาดเล็กภายในบริษัท จัดเก็บผลงานผลิตภัณฑ์เคลือบหลากหลายรูปแบบสะท้อนพัฒนาการที่เป็นดั่ง คำขวัญของตรากระต่าย “ดีไซน์ที่ไร้กาลเวลา การใช้งานที่ทันสมัย”

แรกเริ่มบริษัทตั้งอยู่แถวถนนทรงวาด ส่วนโรงงานอยู่ท่าพระ

กระทั่งปี ๒๕๒๖ ย้ายสำนักงาน-โรงงานมาย่านหนองแขมเตรียมขยายกำลังการผลิตเพื่อพัฒนามาตรฐานต่าง ๆ และออกแบบผลิตภัณฑ์ให้หลากหลายขึ้น สถานที่เดิมจึงใช้เป็นโกดังเก็บสินค้าแทน  แล้วปี ๒๕๔๐ สนิท สันติพันธ์พิทักษ์ กระต่ายรุ่น ๒ ก็เริ่มมีนโยบายส่งสินค้าออกต่างประเทศ

“คุณพ่อเป็นคนลุยกระจุยกระจาย ดูแลและควบคุมกระบวนการต่าง ๆ เองรวมถึงเดินทางสำรวจตลาดต่างประเทศเสมอ ยุคคุณพ่อมีการนำเสนอสินค้ารูปแบบใหม่ ๆ
เช่น หม้อชุด ทั้งแบบชุดเจ็ดใบ ชุดเก้าใบ เสนอขายลูกค้ากลุ่มห้างสรรพสินค้า ผลิตสินค้าขอบสเตนเลสที่เหมาะกับตลาดตะวันตก ทำให้ตรากระต่ายขยายฐานไปต่างประเทศทั้งโซนเอเชียและยุโรป ขณะเดียวกันประเทศเพื่อนบ้านก็เป็นลูกค้าหลักเพราะมีวัฒนธรรมการกินการใช้ภาชนะแบบเดียวกัน อย่างลาวและพม่าก็อุดหนุนจาน ชาม ช้อน ปิ่นโต หรือมาเลเซียจะเป็นพวกหม้อแกง จาน ชาม และกะละมังสีเหลือง  สินค้าเราใช้วัสดุที่ดีและราคาไม่แพงจึงใช้สอยแพร่หลายตามบ้านเรือนเหมือนคนไทย  หากเป็นสินค้าส่งออกไปไกลหน่อยอย่างญี่ปุ่น ไต้หวัน จนฝั่งยุโรปอย่างอเมริกา เยอรมนี การทำงานจะเป็นลักษณะ OEM (original equipment manufacturer) พาร์ตเนอร์โดยลูกค้ามีลวดลายและยี่ห้อของตนเองอยู่ เราทำหน้าที่ผลิตพร้อมจัดหาบรรจุภัณฑ์ให้ ประทับตรา Made in Thailand ก่อนแพ็กส่งไปกับตู้คอนเทนเนอร์ทางเรือ”

ถ้าเปรียบความสำคัญในยุคพัฒนาของสนิทเป็นปิ่นโตชั้นกลางที่เหมาะสำหรับใส่กับข้าวหรือน้ำแกง ซึ่งต้องเป็นชั้นที่มั่นคงพอจะทำให้สำรับไม่หกง่าย ขณะเดียวกันก็ต้องประคองระหว่างชั้นล่าง-ความสำเร็จที่ผ่านมา กับชั้นบน-ส่งต่อความทนทานแก่รุ่นต่อไป

ธุรกิจยุคกระต่ายรุ่น ๒ จึงเน้นยึดมั่นในข้อดีธรรมดาที่เป็นธรรมชาติของตนและเลือกรับสิ่งเกินจำเป็นอย่างรอบคอบ เพราะคงไม่มีของดีใดยั่งยืนกว่าของสามัญ

คนไทยแต่ละภาคมีความชอบต่างกัน ทั่วไปจะชอบใช้ภาชนะใส่อาหารสีขาวขอบน้ำเงินเพราะดูสะอาดตา แต่สำหรับภาคเหนือและอีสานจะชอบลวดลายสดใสในการจัดจานหรือสำรับอาหาร ถ้าภาคใต้จะนิยมสีเหลืองขอบเขียวเพื่อใส่แกงต่าง ๆ ซึ่งกลมกลืนกับสีแกง

พิริยะ สันติพันธ์พิทักษ์ คือกระต่ายรุ่น ๓ และปิ่นโตชั้นบนสุดของเถาเวลานี้

เป็นปิ่นโตเคลือบอีนาเมลที่บรรจุประสบการณ์ผลิต-จำหน่ายมา ๗๐ ปีแล้ว

แม้ยุคของพ่อจะพาตรากระต่ายก้าวกระโดดออกนอกประเทศอย่างสวยงาม แต่ลูกก็ได้รับการปลูกฝังเสมอว่าโลโก้นี้เป็นสินค้าไทย ผลิตในเมืองไทย อยากขายให้คนไทยได้ใช้มากกว่า

“และตรากระต่ายก็ได้ประโยชน์จากความเป็นไทยมาก ชาวต่างชาติมาเที่ยวต่างจังหวัดเห็นคนไทยใช้ยิ่งรู้สึกว่านี่คือสินค้า local กลุ่มลูกค้าเอเชียอย่างเกาหลี ญี่ปุ่นจะชอบ เพราะภาชนะเคลือบอีนาเมลเป็นสิ่งที่บ้านเขาใช้มาแต่โบราณ แต่ไทยขายถูกกว่าจึงซื้อเป็นของฝากได้ง่าย ส่วนชาวตะวันตกที่คุ้นเคยวัสดุอีนาเมลเป็นทุนเดิมจะรู้สึกแปลกตากับดีไซน์ สีสัน ที่มีคาแรกเตอร์ความเป็นไทยแทรกซึมอยู่ในตัวสินค้า กลายเป็นจุดขายให้ร้านอาหารที่ต้องการเสิร์ฟกลิ่นอายแบบไทย ๆ พลอยนึกถึงภาชนะของเราหรือสั่งเราผลิตภาชนะให้

“ผมเข้ามาบริหารช่วงปี ๒๕๕๘ ก่อนนั้นผมทำงานด้านมาร์เกตติงให้บริษัทหนึ่ง แล้วเคยไปหาประสบการณ์ที่ไต้หวันกับญี่ปุ่น เวลาเห็นสินค้าคนอื่นที่ใกล้เคียงยิ่งเห็นคุณค่าธุรกิจของเรา สำหรับผมอะลูมิเนียมกับสเตนเลสไม่ใช่คู่แข่ง เราเสียลูกค้าให้พลาสติกมากกว่า เพราะคนยุคใหม่นิยมพกพาสะดวกและอุ่นอาหารโดยใช้ไมโครเวฟจึงทำให้ผลิตภัณฑ์กลุ่มพลาสติกตอบโจทย์ แต่ถึงแม้ภาชนะเคลือบตรากระต่ายจะไม่ควรนำเข้าไมโครเวฟเพราะมีโครงสร้างที่ทำจากเหล็กอาจทำให้เกิดไฟฟ้าลัดวงจร แต่ข้อดีคือใช้งานได้หลากหลายกว่าไม่ว่าจะเป็นเตาแก๊สทั่วไป เตาถ่านเวลาทำกิจกรรมเอาต์ดอร์ เตาอบ เตาไฟฟ้า และเตาแม่เหล็กไฟฟ้า induction รวมถึงจุดเด่นอีกอย่างคือไม่ทิ้งคราบสีบนภาชนะ ใช้น้ำยาล้างจานทั่วไปก็ทำความสะอาดง่าย”

นั่นคือสิ่งที่ภาชนะเคลือบอีนาเมลเป็นจุดแข็งสำหรับคนที่รู้จัก-เคยใช้ ซึ่งในไทยมีผู้ผลิตไม่กี่ราย

“มาถึงรุ่นผมตรากระต่ายมีตลาดมั่นคงแล้ว ปัจจุบันมีลูกค้าสองกลุ่ม คือ กลุ่มที่ผูกพันมาแต่ยุคบุกเบิก รายได้หลักจึงเป็นผลิตภัณฑ์แบบคลาสสิก กับอีกกลุ่มคือคนรุ่นใหม่ที่ยินดีซื้อความพรีเมียมและดีไซน์ต่าง ๆ และเราก็ไม่ลืมเอาใจกลุ่มลูกค้าผู้หญิงซึ่งเป็นผู้ใช้งานเครื่องครัว”

พิริยะ-กระต่ายรุ่น ๓ เลือกปรับลุคกระต่ายสูงวัยให้เป็นกระต่ายที่ยิ่งแก่ยิ่งสนุกโดยจับมือกับนักออกแบบไทยรังสรรค์หลากลวดลายหลายสีสันให้ทวีความน่ารัก น่าใช้ น่าสะสม 

“การร่วมมือมีทั้งแบบคอลแลบ หรือผมอาจติดต่อศิลปินที่ชื่นชอบ อย่างตั้ม-วิศุทธิ์ พรนิมิตร ผมรู้จักคาแรกเตอร์ ‘มะม่วง’ ผ่านนิตยสาร a day กระทั่งตอนอยู่ญี่ปุ่น
แล้วเห็นมะม่วงที่นั่นจึงชวนเขาทำ หรือบางคนทำงานด้านอื่นแล้วอยากนำผลงานตนมาประยุกต์ผ่านผลิตภัณฑ์เรา ไม่ว่านักออกแบบคาแรกเตอร์ นักออกแบบกราฟิก ผู้ผลิตแบรนด์เสื้อผ้า หรือร้านค้าร้านอาหารต่าง ๆ ตรากระต่ายก็ยินดีร่วมตอบสนอง ผมอยากสนับสนุนให้ศิลปินไทย ร้านค้าไทยมีหลายแพลตฟอร์มแสดงผลงาน แล้วต้องการคอนเนกต์กับคนรุ่นใหม่โดยให้ศิลปะของศิลปินที่พวกเขาชื่นชอบเป็นช่องทางสื่อสารถึงคนในสังคมปัจจุบันให้ได้สัมผัสภาชนะไทยมากขึ้น”

หากคุณสมบัติของปิ่นโตชั้นบนสุดเหมาะสำหรับใส่ผัก ผลไม้ เป็นชั้นที่โดนความร้อน (จากข้าวสุก) น้อยสุด ทำให้ยังคงความสดใหม่อยู่เสมอ หน้าที่ของกระต่ายรุ่น ๓ จึงเหมาะแล้วที่จะใช้ความเป็นนักธุรกิจรุ่นใหม่ปรับตัวสู่โลกยุคที่ผู้คนมองหาผลิตภัณฑ์สดใหม่-สร้างสรรค์

ขณะเดียวกันก็ยืนหยัดในคุณธรรม-ข้อดีที่บรรพบุรุษทั้งสองรุ่นกรุยทางสร้างไว้

“การเดินทางตลอด ๗๐ ปี ตรากระต่ายสั่งสมประสบการณ์จนสร้างตัวตนชัดเจน แต่ผมก็ยังอยากเห็นอัตลักษณ์และโลโก้ของตรากระต่ายชัดขึ้นอีกและอยู่ถึง ๑๐๐ ปี  อีก ๓๐ ปีข้างหน้าคิดว่าจะคงรูปแบบคลาสสิกเดิมไว้ แล้วเพิ่มตัวเลือกให้มีลูกเล่นขึ้น ไม่ว่าจะรูปทรง สีใหม่ หรืออะไรต่าง ๆ เพื่อตอบโจทย์ตลาด ให้ลูกค้าสนุกกับการเลือกซื้อและมีความสุขเมื่อหยิบใช้งาน”

วันนี้ปิ่นโตประจำครอบครัวตรากระต่ายมีสามชั้น ซึ่งแน่นอนว่าจะสูงขึ้นไปในยุคสมัยของทายาทรุ่นอนาคต ตราบที่ผลิตภัณฑ์นี้ยังคงแนวคิด “ดีไซน์ที่ไร้กาลเวลา การใช้งานที่ทันสมัย”

ภาชนะเคลือบอีนาเมลก็น่าจะอยู่คู่ครัวไทยไปได้แบบไม่มีวันหมดอายุ