ม.ร.ว. วิภาสิริ วุฑฒินันท์ (ซ้าย) ทายาทรุ่น ๒ และน้ำผึ้ง-นันทสิริ อัสสกุล (ขวา) ทายาทรุ่น ๓

บรรยากาศสบาย ๆ และเป็นมิตรภายในร้านที่ผ้าผืน เสื้อผ้าสำเร็จรูป และของใช้ร่วมสมัยจากผ้าพิมพ์ลายไทย ได้รับการจัดวางอย่างเป็นสัดส่วน

มุมหนึ่งของขอบผ้า พิมพ์อักษรสีทองว่า “โรงงานพิมพ์ผ้าโขมพัสตร์ หัวหิน” ในฐานะเครื่องหมายการค้าที่ยืนยันว่าเป็นของแท้

หมอนอิงจากผ้าพิมพ์ลายเทพพนม ลวดลายเก่าแก่ที่สุดเท่าที่โขมพัสตร์สืบค้นได้จากกรอบพิมพ์และบันทึกที่หลงเหลืออยู่

อาทิตย์ เทพทุ่งหลวง นักออกแบบผู้สร้างสรรค์ลายผ้ากล่าวเพิ่มเติมถึงความซับซ้อนของการพิมพ์ผ้าแต่ละหลา เขาเป็นผู้อยู่เบื้องหลังลวดลายร่วมสมัยที่ผลิตออกมาเติมในสมุดบันทึกลายของโขมพัสตร์อย่างต่อเนื่อง

คนงานในโรงผ้ากำลังสาละวนวางกรอบพิมพ์ แล้วจ้วงตักสีในกระป๋องใบเขื่องโปะลงบนผืนผ้าที่ขึงบนโต๊ะ ปาดอย่างรวดเร็วให้เสมอเนียนเรียบ ทำแบบนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าเป็นจังหวะเคลื่อนไหวที่บ่มเพาะตามประสบการณ์และความเชี่ยวชาญ

น้ำผึ้งย้ำว่าความผิดพลาดเป็นเรื่องปรกติของงานทำมือ “เวลาพิมพ์ลายผ้าต้องคอยงัดกรอบให้เส้นทุกเส้นเท่ากัน ความยากคือการทำให้ลายต่อกันแบบลงตัว ไม่ให้เกย ไม่ให้สีกินกัน ถ้าพลาดก็เสียทั้งผืน  การที่จะให้รอยต่อเสมอเท่ากันเกิดจากความชำนาญ แล้วช่างของเราจะมีความเป็นศิลปินมาก ถ้างานไม่ดี ลายไม่เสมอกัน ก็ไม่มีทางไปถึงมือลูกค้า”

ปัจจุบันโรงงานผ้าโขมพัสตร์ที่หัวหินมีคนทำงานผ้าอยู่ประมาณ ๕๐ คน ส่วนใหญ่เป็นคนในพื้นที่ที่ส่งต่อวิชาจากรุ่นสู่รุ่น ที่นี่จึงเปรียบเสมือนศูนย์ฝึกวิชาชีพขนาดย่อม ใครที่ไม่เป็นงานผ้ามาก่อนต่างผ่านการเรียนรู้แบบครูพักลักจำหรือจับมือสอนด้วยระบบการทำงานแบบครอบครัว

ผ้าพิมพ์ลายตัวอักษรไทย ก-ฮ และลายหัวโขน สองลวดลายยอดนิยมของโขมพัสตร์

“เราฝึกฝีมือให้พนักงานจากที่ไม่มีวิชาเลยจนมีความรู้ การพัฒนางานให้ความสำคัญเรื่องความประณีต เราพัฒนาฝีมือของเขาตลอด มีการแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างสาขากรุงเทพฯ กับหัวหิน ศักยภาพของแต่ละคนเพิ่มขึ้นจากการแลกเปลี่ยนการทำงานและความต้องการของผู้ซื้อ”

น้ำผึ้งเป็นทายาทรุ่นที่ ๓ ผู้ร่วมสานต่อโขมพัสตร์กับกจง-อัสสยา ทิมบลิค ผู้ต่อยอดแบรนด์ออกมาในชื่อ “Khom” ด้วยหวังให้แบรนด์มีความสนุกสนาน มีเรื่องราวและเจาะตลาดสากลมากขึ้น โดยปรับจากความหลากหลายของลวดลายสู่ความกลมกลืนเข้ากับยุคสมัย หยิบจับลายดั้งเดิมมายกระดับด้วยการจับคู่สี การจัดวางลาย และออกคอลเลกชันตามฤดูกาล นอกจากจะดึงดูดลูกค้ากลุ่มใหม่ได้แล้วยังสร้างความแปลกใหม่ให้กลุ่มลูกค้าขาประจำ

“การมีลวดลายมากมายในร้าน ละลานตามาก เลยเลือกลายบางลายไปทำเป็นแต่ละคอลเลกชัน ยกระดับสู่สากลมากขึ้น โดยยังคงลายเอกลักษณ์ยืนพื้น แล้วเลือกบางลายแซมตามแต่ละธีมที่อยากสื่อสาร”

แม้ว่างานทำมือจะมีต้นทุนมากกว่าการใช้เครื่องจักรแต่น้ำผึ้งมองว่าความประณีตที่ต้องใช้เวลานี้คือคุณค่าหลักที่โขมพัสตร์ต้องรักษาไว้และตั้งใจให้ผ้าทุกผืนเป็นเหมือนงานศิลปะที่สวมใส่ได้

ขั้นตอนการแต่งลายบนกรอบพิมพ์ ต้องอาศัยทั้งสายตา ความแม่นยำ และความเข้าใจในรอยต่อของลวดลาย

ช่วงเตรียมสีก่อนการวางกรอบพิมพ์และปาดสีลงบนผืนผ้าซึ่งต้องอาศัยทั้งความรวดเร็วและความแม่นยำ

น้ำผึ้งเล่าถึงการต่อยอดผลิตภัณฑ์ดั้งเดิมสู่โฉมใหม่ ยังคงรักษาตัวตนของโขมพัสตร์ไว้ด้วยการใช้ลายหลักสี่ประเภท คือ ลายไทยที่เป็นภาพจำ ลายดอกไม้สดใส ลายสิงสาราสัตว์ที่เข้ากับปีนักษัตร และลายกราฟิกโฉบเฉี่ยวแล้วต่อยอดโดยนำลายใหม่ ๆ มาแต่งเติมให้ดูมีมิติ

ผ้าที่ผลิตจากโขมพัสตร์นอกจากมีสีสันสดใสและลวดลายโดดเด่นแล้ว ยังออกแบบให้เหมาะกับการสวมใส่ในเมืองร้อน ตอบโจทย์วิถีชีวิตกลุ่มลูกค้าคนไทยมากที่สุด มิหนำซ้ำยังทนทาน ซักแล้วสีไม่ตก ใส่ได้นาน แม้มีราคาแพงกว่าผ้าหลาตามร้านทั่วไปแต่ลูกค้าก็ยินดีจ่ายเพื่อแลกกับคุณภาพและความคุ้มค่า

“ส่วนใหญ่เป็นลูกค้ากลุ่มองค์กรและโรงเรียนที่ต้องการลายเดียวกันจำนวนมาก ใส่แล้วดูเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เสียงสะท้อนจากลูกค้ายังบอกอีกว่าผ้าของเราเมื่อตัดเย็บแล้วใส่ไม่เขิน ทน ดูแลง่าย ไม่ต้องรีดก็ใส่ได้ เราเลยมีลูกค้าที่เป็นแบรนด์รอยัลตี แค่เขามองก็รู้ว่าผ้าแบบใดคือโขมพัสตร์แท้ เพราะเป็นความผูกพัน และสิ่งสำคัญคือความภาคภูมิใจที่ได้สวมใส่งานทำมือ”

จากงานพิมพ์ลายสู่ขั้นตอนการตัดเย็บเพื่อสร้างผลิตภัณฑ์ที่หลากหลายตอบรับความต้องการของผู้ใช้

แม้ว่างานทำมือจะมีต้นทุนมากกว่าการใช้เครื่องจักร แต่น้ำผึ้งมองว่าความประณีตที่ต้องใช้เวลานี้คือคุณค่าหลักที่โขมพัสตร์ต้องรักษาไว้และตั้งใจให้ผ้าทุกผืนเป็นเหมือนงานศิลปะที่สวมใส่ได้

หากแต่ความท้าทายของโขมพัสตร์ในยุคเร่งรีบคือการครองใจลูกค้ารุ่นใหม่โดยไม่เสียตัวตน จึงต้องปรับกลยุทธ์ด้วยการลดสัดส่วนการผลิตผ้าหลาสำหรับตัดเสื้อ เพิ่มการออกแบบเสื้อผ้าสำเร็จรูป ผ้าพันคอ และของใช้ประดับตกแต่งในบ้านมากขึ้น

“โขมพัสตร์ไม่ใช่แค่ธุรกิจ แต่เป็นความภาคภูมิใจ เราคือรุ่นที่ ๓ ก็หวังว่าจะมีรุ่นที่ ๔ และรุ่นต่อ ๆ ไปมาสืบทอด เราพยายามพัฒนาให้เติบโตขึ้นและปรับตัวตลอดเวลาในอีก ๒๐ ปีโขมพัสตร์จะได้ชื่อว่าแบรนด์ ๑๐๐ ปี ซึ่งกว่าจะถึงวันนั้นเราไม่ควรยอมแพ้ต่อปัจจัยต่าง ๆ”

ในวันที่แฟชั่นถูกเร่งให้เร็วและเท่าทันตามกระแสโขมพัสตร์ยังเลือกจุดยืนในความประณีต ค่อยเป็นค่อยไปพร้อมกับเวลาและจังหวะชีวิตของผู้คน ไม่ใช่เพื่อหยุดหวนรำลึกวันวานอันรุ่งโรจน์ แต่เพื่อให้ผืนผ้าอยู่ได้นานพอที่จะถูกใช้ประโยชน์ ส่งต่อ และถูกจดจำ