หากทั้งหมดรวมกันเข้าก็เป็น perfect storm ทำให้เกิดการหลงลืมครั้งใหญ่ได้อย่างไม่น่าเชื่อ

ในทางพุทธศาสนาให้ความสำคัญกับการเจริญสติอยู่เสมอ คนที่เจริญสติเป็นประจำจะมีปัญหาพวกนี้น้อยกว่าคนทั่วไป ใจคนมักไม่นิ่งและลอยกลับไปอดีตหรือพุ่งไปยังอนาคตตลอดเวลา ท่านว่าคล้ายลิงที่อยู่ไม่นิ่ง ต้องใช้สมาธิเหมือนเชือกผูกไว้ไม่ให้ลิงวิ่งไปไหนได้

บาปที่ ๓ คือการปิดกั้นความทรงจำ บางครั้งความทรงจำก็ยังอยู่ตรงนั้น แต่จะด้วยเหตุใดสักอย่าง (หรือหลายอย่าง) เรากลับไม่สามารถดึงออกมาได้ คล้ายถูกปิดกั้นด้วยกลไกบางอย่าง ที่พบบ่อยที่สุดคือการพยายามนึกชื่อคนที่ไม่ได้พบกันมานาน แต่นึกเท่าไรก็นึกไม่ออก จนเมื่อเลิกพยายาม จู่ ๆ ก็จะนึกออกขึ้นมาเอง

มาดูบาปกลุ่มที่ ๒ ซึ่งแตกต่างจากกลุ่มแรก เพราะเกี่ยวข้องกับความทรงจำแบบบิดเบี้ยว ได้แก่ ความทรงจำแบบจำผิดจำถูก ความทรงจำที่โดนฝังหรือแอบแฝง ความทรงจำแบบมีอคติ และความทรงจำจากเหตุการณ์ที่โดนรบกวน รุกล้ำหรือทำให้ไม่สบายอกสบายใจ

บาปที่ ๔ คือความทรงจำแบบจำผิดจำถูก มีตั้งแต่เรื่องเล็กน้อยอย่างจำว่าคนนั้นพูด แต่กลายเป็นคนโน้นพูด ไปจนถึงสับสนระหว่างเรื่องจริงกับเรื่องแต่งหรือมโนขึ้นเอง เรื่องที่พบได้บ่อยในหมวดนี้ คือ “ปรากฏการณ์เดจาวู” ที่รู้สึกราวกับว่าเคยพบเจอเหตุการณ์ตรงหน้ามาก่อนแล้ว งานวิจัยด้านนี้ชัดเจนมากขึ้นเรื่อย ๆ ว่าแท้จริงแล้วเป็นแค่เพียงสองเหตุการณ์ที่คล้ายคลึงกันหรือมีบางอย่างร่วมกัน แม้เราจะรู้สึกและมั่นใจมากว่ารู้ผลลัพธ์ที่จะตามมา แต่นั่นก็เป็นแค่เพียงภาพลวงตาเท่านั้น  การศึกษาสมองด้วยเทคนิค fMRI ทำให้รู้ลักษณะสภาวะแวดล้อมที่กระตุ้นให้ดึงข้อมูลเก่าออกมา ทำให้รู้สึกคุ้นและแยกแยะได้ว่าเป็นเพียงการดึงข้อมูลที่มีบางอย่างผิดพลาด

บาปประการต่อมาได้แก่ความทรงจำที่โดนฝังหรือแอบแฝง มีตัวอย่างอยู่ในภาพยนตร์เรื่อง Inception คือเกิดขึ้นผ่านเหตุการณ์หลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการถามคำถามนำ เช่น ในการสอบสวนของเจ้าหน้าที่ตำรวจ การซักถามของทนายในศาล หรือการให้ความเห็นและคำแนะนำจากคนอื่นขณะที่เรากำลังพยายามนึกถึงเรื่องนั้น ๆ  นักวิจัยทดลองจนรู้ว่าสามารถหลอกให้อาสาสมัครจำตัวการ์ตูนบางตัวว่าอยู่ในดิสนีย์แลนด์ที่เคยไปเที่ยวตอนเด็ก ทั้งที่เป็นไปไม่ได้เลย เพราะตัวการ์ตูนเหล่านั้นไม่ใช่ของ วอลต์ ดิสนีย์ ความทรงจำที่บิดเบี้ยวแบบนี้คล้ายการจำผิดจำถูกตรงที่สร้างความเสียหายได้มาก หากเกี่ยวข้องกับระบบกฎหมาย

สำหรับความทรงจำแบบมีอคตินั้นแทบไม่ต้องขยายความสมองของเรานำเอาความรู้ ความรู้สึก และความเชื่อในปัจจุบันเข้าไปปรับปรุงเปลี่ยนแปลงความทรงจำเดิมทุกครั้งที่เราดึงความทรงจำนั้นออกมา มากบ้างน้อยบ้าง รู้ตัวบ้างไม่รู้ตัวบ้าง  ในพุทธศาสนา อคติหรือความลำเอียงมีสี่ประการ ได้แก่ ฉันทาคติ ความลำเอียงเพราะรักหรือชอบ  โทสา คติ ความลำเอียงเพราะโกรธหรือชัง โมหาคติ ความลำเอียงเพราะหลงหรือเขลา และภยาคติ ความลำเอียงเพราะกลัว อคติทั้งสี่นี้เป็นเหตุให้ตัดสินใจผิดพลาดได้ตลอดเวลาและส่งผลให้ความทรงจำบิดเบี้ยว

ความทรงจำจึงไม่ได้สะท้อนถึงสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในอดีตเท่านั้น แต่ยังสะท้อนอคติที่เรามีต่อสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนหน้านี้ด้วยต่างหาก

บาปความทรงจำประการสุดท้าย ได้แก่ ความทรงจำจากเหตุการณ์ที่โดนรบกวน รุกล้ำ หรือทำให้ไม่สบายอกสบายใจ ทุกคนน่าจะเคยมีประสบการณ์เกี่ยวกับความทรงจำแบบนี้ มีความทรงจำที่เราอยากลืม แต่ไม่อาจทำได้ กลางดึกบางคืนเราอาจตื่นขึ้นมาหรือแม้แต่ไม่อาจหลับตาลง เพราะโดนความทรงจำเรื่องความรัก การงาน การสอบ ฯลฯ รบกวนจิตใจอย่างหนัก 

ไม่ว่าคุณจะมีความทรงจำดีเพียงใดก็มีโอกาสมากที่จะโดนสมองหักหลังและสร้าง “บาปแห่งความทรงจำ” ให้เสมอ เราจึงต้องระมัดระวังและตระหนักรู้กับสิ่งที่เราจำอยู่ตลอดเวลา