ไม่เป็นไร
จากบรรณาธิการ
ถ้าสำรวจว่าอะไรเป็นทัศนคติของคนไทยที่คนชาติอื่นๆ ไม่มี
“ไม่เป็นไร” น่าจะอยู่ในคำตอบติดอันดับต้น ๆ
คำว่า ไม่เป็นไร ซ่อนความหมายไว้หลายความหมาย ตามแต่สถานการณ์ผู้พูด
ถ้าช่วยเหลือใครแล้วเขาบอกขอบคุณ เราตอบ “ไม่เป็นไร” ก็เพื่อแสดงความมีน้ำใจ ไม่ให้เขารู้สึกติดค้างบุญคุณ
ถ้ามีคนแสดงความช่วยเหลือ แต่เราไม่ต้องการ เราตอบ “ไม่เป็นไร” ก็เพื่อปฏิเสธอย่างสุภาพ แต่อีกมุมหนึ่งก็อาจเป็นเพราะ “เกรงใจ” (อีกหนึ่งทัศนคติคนไทยที่ติดอันดับต้น ๆ เหมือนกัน)
ถ้ามีคนขอโทษเพราะทำผิด เราตอบ “ไม่เป็นไร” ก็เพื่อแสดงการให้อภัย ปลอบโยนให้เขาไม่รู้สึกย่ำแย่เกินไป
ถ้ามีคนทำอะไรบางอย่างที่เราไม่ชอบ แต่ก็ต้องบอก “ไม่เป็นไร” เพื่อเก็บความรู้สึกแท้จริงไว้ เพราะไม่อยากขัดแย้งด้วย
หลายครั้ง “ไม่เป็นไร” ก็เลยไม่ใช่ ไม่เป็นไร ตรงตามตัวอักษร
แต่ปัญหาคือความคิดความเชื่อว่าไม่เป็นไรจริง ๆ กับหลาย ๆ
กรณี กลายเป็นเรื่องเป็นอะไรขึ้นมา
ผิดกฎระเบียบ ผิดมาตรฐานไปหน่อย ไม่เป็นไร - จะจริงจังอะไรหนักหนา
รับเงินใต้โต๊ะ ขอเงินทอน ซิกแซ็กนิดหน่อย ไม่เป็นไร - ใคร ๆ ก็ทำกัน
ลดคุณภาพนิดหน่อย เหล็กเส้นผิดสเปกนิดหน่อย เครนใช้งานเกินอายุไปหน่อย ฯลฯ ไม่เป็นไร - มันก็ยังใช้ได้
สัก ๒๐ ปีที่แล้ว Made in China เคยเป็นคำดูถูกสินค้าผลิตจากเมืองจีน ว่าเป็นของคุณภาพต่ำ ของก๊อบปี้ที่ใช้แล้วอาจพังได้ทุกเมื่อดีแค่ราคาถูก (ไม่เป็นไร ใช้ ๆ ไปก่อน)
แต่วันนี้ Made in China กลายเป็นสินค้าแบรนด์เนมที่มีคุณภาพและนวัตกรรม ตั้งแต่โทรศัพท์มือถือไปถึงรถยนต์ไฟฟ้า รวมไปถึงหุ่นยนต์ที่กำลังจะออกสู่ตลาด เมืองใหญ่ ๆ ซึ่งทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการค้าธุรกิจอุตสาหกรรม ขยายตัวเป็นดอกเห็ด
ปัจจัยหนึ่งที่จีนพลิกโฉมสู่ผู้ผลิตชั้นนำของโลก คือการไม่ยอมให้กับการ “ไม่เป็นไร”
ทั้งการให้ความสำคัญกับการวิจัยและพัฒนา การตรวจสอบและควบคุมมาตรฐาน และที่สำคัญคือความเอาจริงกับการปราบปรามคอร์รัปชันขั้นเด็ดขาด เปิดพื้นที่ให้คนทำงานมืออาชีพได้มีโอกาสก้าวหน้ามากกว่าเส้นสาย
ความภูมิใจในประเทศที่พัฒนาขึ้นเป็นลำดับทำให้เกิดกระแส
ที่เรียกว่า “กั๋วฉาว” (Guochao) คือกระแสคนจีนนิยมใช้ของจีนที่ออกแบบให้มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมจีนอยู่ด้วย เป็น Made in China บวก Chinese culture หรือ China soft power และยังขยันขันแข็งกับการส่งออกวัฒนธรรมจีนผ่านสื่อบันเทิงต่าง ๆ อย่างเกม e-sport แอนิเมชัน ละคร ซีรีส์ ละครสั้นแนวตั้ง ฯลฯ
Made in Thailand เคยเป็นกระแสเมื่อ ๓๐-๔๐ ปีก่อน แต่ถึงวันนี้เราก้าวต่อมาได้ไม่กี่ก้าว แถมยังต่อสู้ดิ้นรนโดยภาคเอกชนมากกว่าที่จะได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ
“ไม่เป็นไร” บวก “ทุจริตคอร์รัปชัน” กลายเป็น Thailand Only ที่ต่างชาติจดจำมากกว่า Made in Thailand
เรามีถนนที่สร้างไม่เสร็จนานที่สุดในโลก พร้อมกับอุบัติเหตุจากการก่อสร้างที่ทำให้คนเสียชีวิตไม่รู้กี่ครั้ง แต่ไม่มีใครถูกลงโทษ
เรามีอาคารของราชการที่พังถล่มจากเหตุแผ่นดินไหว แต่ยังไม่สามารถอธิบายสาเหตุและหาผู้รับผิดชอบได้
เราเป็นประเทศที่ให้ทุนดำทุนเทาเข้ามาฟอกเงินได้อย่างง่ายดาย ปล่อยให้มีคนถูกหลอกลวงแต่ทำลายต้นตอไม่ได้ ฯลฯ
“ไม่เป็นไร” บวกความมีน้ำใจและใจกว้างของคนไทยเป็น soft power ของงานบริการที่ทั่วโลกยอมรับ
แต่ “ไม่เป็นไร” บวกทุจริตคอร์รัปชันของทั้งระบบราชการ สังคม การเมือง ทำให้เราพัฒนายกระดับประเทศต่อไปไม่ได้
Thailand Only หรือ Made in Thailand เราจะกาเลือกช่องไหน หรือเรายังคิดว่า “ไม่เป็นไร” ?
สุวัฒน์ อัศวไชยชาญ
บรรณาธิการบริหารนิตยสารสารคดี
suwatasa@gmail.com
ฉบับหน้า : Thai Wildlife
Photographer