สาธิต อดีตนักโทษประหาร ผู้ตัดสินใจเรียนปั้นพระพุทธรูปกับโครงการ “ปั้นดินให้เป็นบุญ” ที่ช่วยจุดประกายความเป็นศิลปินและชี้ทางสว่างให้ชีวิต หลังได้รับการปล่อยตัวเขาก็เปิดโรงหล่อพระ “พุทธสาธิต”

“ตอนที่ครูอรสมบอกผมว่าจะให้เรียนปั้นพระ สิ่งแรกที่ผมคิดเลยก็คือให้นักโทษมาปั้นพระเดี๋ยวพระก็กลายเป็นโจรหมดแต่พอครูเขาแสดงความตั้งใจ เลยคิดว่าแม้บุญเราไม่น่าถึงศิลปะไม่เคยเรียน ก็ลองดูวะ

“ตอนติดคุกใหม่ ๆ ผมนึกโกรธนะ ผมทำความดีมาเยอะ ช่วยคนมาก็แยะ แต่ทำผิดแค่สามครั้งก็โดนจับแล้ว ถือว่าเร็วมาก ๆ  เงินที่หามาก็ไม่ได้ใช้ ไม่ได้มองด้วยว่าเราทำผิดอะไร ผมเคยพูดกับพ่อว่าความฝันของผมคือการได้เป็นเจ้าพ่อใหญ่ในเมืองสิงห์บุรี ต่อให้สุดท้ายโดนยิงตายก็ไม่เสียดายชีวิต”

ฉันมองดู สาธิต หลิ่มจ่าง คลึงยาเส้นในมือขณะเล่าเรื่องราวชีวิต ละสายตาจากสาธิต ฉันมองไปรอบ ๆ เห็นพระพุทธรูปปางมารวิชัยสีขาวเรียงรายเต็มไปหมด

“พระพุทธรูปที่สาธิตหล่อไม่เหมือนที่ไหน มีแต่คนพูดว่าพอได้มองหัวใจก็สงบ ร่มเย็น” คำพูดที่ครูอรสมเคยพูดกับฉันเห็นจะจริง ตอนนี้ใจของฉันนิ่งสงบ เย็นสบาย หูยังแว่วเสียงสาธิตเล่าเรื่องราวชีวิตด้วยท่าทีเป็นเอกลักษณ์

“ตอนเข้าคุกแรก ๆ มีคนถามผมว่ารู้ไหมคนเก่งที่สุดในคุกคือใคร ผมตอบอย่างมั่นใจเลยว่าคนที่ต่อสู้เก่งที่สุดไง หัวโจก ขาใหญ่ แต่คำตอบที่ได้ทำผมงงเลย” สาธิตว่าพลางหัวเราะชอบใจ

“คนที่ยอมและปล่อยวางจากอารมณ์ได้” จากเสียงหัวเราะแปรเปลี่ยนเป็นความจริงจัง

ควันยาสูบพุ่งออกจากปากสาธิต “พอมาตอนนี้ ผมไม่คิดโทษชะตาที่เคยติดคุก กลับรู้สึกขอบคุณจากใจ เพราะคุกทำให้ความคิดเปลี่ยน คำตอบที่ผมไม่เข้าใจในตอนนั้นวันนี้ผมเข้าใจแล้ว อะไรที่ยอมได้ผมก็ยอม ทำทุกอย่างให้อยู่บนความถูกต้องตั้งแต่แรก

“ผมเคยคิดนะว่าความดีทำยาก ความชั่วทำง่าย แต่พอได้ผ่านเรื่องราวทุกอย่างมาถึงรู้ว่าการจะทำชั่วแต่ละทีคิดหัวแทบแตก กลัวโดนจับได้ กลัวคนรู้ ต้องวางแผนมากมาย ส่วนการทำดี แค่เดินไปหยิบเปลือกลูกอมจากพื้นทิ้งถังขยะก็เป็นความดีแล้ว” ท่าทีของสาธิตดูผ่อนคลายอยู่เสมอ

ฉันถามถึงที่ไปที่มาของพุทธสาธิต หรือโรงหล่อพระที่ซึ่งเรากำลังนั่งสนทนากันขณะนี้ด้วยความสงสัยว่าทำไมเจ้าตัวถึงมาลงเอยที่อาชีพนี้ได้

“ตอนออกมาแรก ๆ ผมไม่ได้สนใจทำโรงหล่อหรอกมีเพื่อนชวนไปทำงานที่สวน ผมเป็นคนไม่ปกปิด ไม่อยากให้เขามารู้อดีตเราทีหลัง เลยบอกเขาตามตรงว่าผมเคยเป็นอดีตนักโทษประหารนะ พอรู้อย่างนั้นเขาก็ไม่ติดต่อมาอีกเลย” สาธิตเล่าด้วยน้ำเสียงเปลี่ยนไปเล็กน้อย

โรงหล่อพระขนาดกลางไม่เล็กไม่ใหญ่ รับรู้ได้โดยสายตาว่าไม่ได้ถูกสร้างโดยช่างที่ชำนาญการ เสาสร้างจากท่อนไม้ โครงแต่ละส่วนเชื่อมต่อกันด้วยลวดเหล็กเส้นหนา ภายในมีชั้นวางพระทำจากเหล็กเชื่อมกันหยาบ ๆ

“โชคดีที่เคยเรียนปั้นพระในคุกและครูอรสมก็มีโครงการให้กู้ยืมทุนเพื่อตั้งตัว ผมจึงกู้เงินมาสร้างโรงหล่อ มองดูเหมือนไม่ใช่โรงหล่อที่ได้มาตรฐาน หลังคามุงด้วยกระเบื้องมือสองราคาแผ่นละ ๑๐ บาท แต่ผมสร้างมันมาด้วยมือ” สาธิตกวาดตามองรอบ ๆ ระหว่างเล่า แววตาภาคภูมิใจ แม้ไม่ใช่โรงหล่อยิ่งใหญ่แต่มีคุณค่าต่อจิตใจเขาอย่างมาก

“การปั้นพระต้องใช้ความละเอียด สมาธิ มันช่วยขัดเกลาและหล่อหลอมจิตใจของผม ตอนเรียนปั้นพระในคุกผมสังเกตเพื่อนแต่ละคนที่มาเข้าร่วมโครงการบางคนใจเย็นขึ้น บางคนแม้แต่มดยังไม่กล้าฆ่า ใช้ปากเป่าเอา โครงการพวกนี้มีส่วนช่วยเปลี่ยนคนจริง ๆ

“ทุกวันหยุดผมกับพ่อจะไปปล่อยปลาด้วยกัน แต่ก่อนผมก็ไปตลาดแล้วชี้ว่าจะเอาตัวไหน แต่พอมาคิดดี ๆ ผมมีสิทธิ์อะไรไปตัดสินว่าตัวไหนควรรอด ตัวไหนควรตาย ทุกตัวก็อยากมีชีวิตรอดทั้งนั้น ผมเลยเหมากะละมังที่จ่ายไหว แม้ไม่สามารถทดแทนบาปที่เคยทำไว้ได้ แต่ผมก็อยากทำ” น้ำเสียงของสาธิตไม่ได้เจือความโอ้อวดในคุณงามความดี แต่เสมือนเป็นการเล่าเรื่องราวในชีวิตให้เพื่อนฟัง

“นอกจากปั้นพระผมวาดรูปด้วย เป็นผลงานที่สร้างจากห้องประหารที่ผมรับหน้าที่ดูแล ศิลปะเหมือนแสงสว่างเดียวในชีวิตผม ศิลปะไม่แบ่งแยก ไม่แบ่งชนชั้น ศิลปะทำให้ผมเป็นได้มากกว่าคนคุก”

สาธิตเล่าต่อด้วยแววตาเจือความเศร้าว่า “แต่การเริ่มต้นชีวิตใหม่ก็ยากนะ คนเคยติดคุกไม่ได้เริ่มต้นใหม่จากศูนย์ แต่เริ่มจากติดลบเลย จะยืมเงินใครก็ยาก เราก็เข้าใจใครจะอยากให้ยืม เครดิตคนคุก แค่ได้ยินชื่อก็เดินถอยหลังก้าวหนึ่งแล้ว หลาย ๆ คนถึงกลับไปเส้นทางเดิม อย่างที่พูด ผมโชคดียังมีโอกาสและมีครอบครัวที่รักผม

“นอกจากคนอื่นจะตีตราเราแล้ว บางทีเราก็ตีตราตัวเอง ผมโดนแบ่งแยกมาหลายปีระหว่างนักโทษ คนข้างนอก และเจ้าหน้าที่ เหมือนอยู่คนละชั้นกัน ผมอยู่ต่ำกว่า ตอนออกจากคุกใหม่ ๆ ผมไม่กล้าสบตาใคร ก้มมองต่ำมองตีน ไม่กล้าสู้ตาคน เพราะผมเป็นอดีตนักโทษ ใช้เวลานานเลยกว่าจะกลับมาเป็นคนเท่าคนอื่น

“นึกย้อนไปในวัยกลัดมันที่เคยพูดว่าจะยอมโดนยิงตาย ผมอยากบอกเด็กหนุ่มคนนั้นเหลือเกินว่า...ชีวิตมันสำคัญมากนะ สำคัญเกินกว่าจะตาย อย่าเลือกทางสายนั้นให้ตัวเองเลย

“ผมโชคดีจริง ๆ ที่เคยติดคุก...”

“ขณะขาข้างหนึ่งของผมก้าวเข้าประตูเรือนจำ เป็นวินาทีที่ทุกอย่างดับลงเหมือนโลกทั้งใบมืดสนิท ผมมองไม่เห็นเส้นทางชีวิตอีกต่อไป ‘ผมมาทำอะไรที่นี่ ชีวิตของผมจบลงแล้ว’” ประโยคนี้ดังวนซ้ำไปมาในหัว

“ผมเติบโตในหมู่บ้านเล็ก ๆ ที่เชียงดาว ชาวบ้านต่างรู้จักผมในฐานะเด็กเรียนดี หากแต่ครอบครัวไม่มีเงินมากพอ พ่อเลยตัดสินใจให้ผมบวชเพื่อที่จะได้เรียนหนังสือต่อ หลวงลุงเห็นแววในตัวผม จึงสนับสนุนให้เรียนภาษาบาลี ผมตั้งใจเรียนจนสอบได้เปรียญธรรม ๖ ประโยค และได้รับโอกาสเข้าเรียนมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ  ต่อมาผมลาสิกขาไปเรียนต่อที่อินเดียและเรียนจบด้วยเกียรตินิยมอันดับ ๒  เมื่อเรียนจบผมกลับมาทำงานที่กรุงเทพฯ ได้ไม่กี่ปีก็ตัดสินใจย้ายกลับบ้านเกิด

“จุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ในชีวิตเริ่มต้นจากความไม่รู้ ผมมีหน้าที่รับส่งเงินให้คนที่ผมไว้ใจ โดยไม่เคยคิดเฉลียวเลยว่าเป็นเงินที่มาจากการกระทำอันไม่ควร มารู้ความจริงในภายหลังผมก็ก้าวขาออกจากเรือลำนี้ไม่ทันเสียแล้ว

“‘สองแสน’ ไม่ใช่จำนวนเงินที่ผมมีเอี่ยว แต่คือจำนวนยาเสพติดที่เป็นของกลางขณะโดนตำรวจจับ ศาลตัดสินโทษจำคุกตลอดชีวิต ผมที่ตั้งใจใช้ชีวิตมาโดยตลอด ผมมาทำอะไรที่นี่ มานั่งคร่ำครวญคิดได้ตอนนี้ก็ไม่มีประโยชน์แล้ว

“ความหวังในการมีชีวิตของผมจุดประกายอีกครั้ง เมื่อได้รับอภัยโทษลูกที่ ๑ โทษของผมเหลือจำคุก ๕๐ ปี วินาทีที่รู้ว่ายังมีโอกาสได้ออกจากที่นี่ คนแรกที่ผมนึกถึงคือพ่อ ความฝันของผมเรียบง่ายคือการได้ทำอาหารให้พ่อกินสักครั้ง ฟังดูธรรมดา แต่สำหรับคนที่ถูกจองจำอย่างผม นี่คือฝันยิ่งใหญ่ที่สุด

“ผมได้รับอภัยโทษเรื่อยมา จนวันหนึ่งผมได้เข้าร่วมโครงการเรียนเขียนสารคดี นั่นคือจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญในชีวิต  ครูอรสม ผู้ที่เชื่อว่าคนเราเปลี่ยนแปลงได้ ทำให้ผมเรียนรู้ที่จะเยียวยาจิตใจตนเองด้วยการเขียน  เวลาที่เคยว่างเปล่าในห้องขังกลับมีความหมาย

“สารคดีชิ้นแรกของผมเกิดขึ้นในโครงการนี้ ในนามปากกา ‘ส. แม่ปิง’  ผมสร้างสรรค์งานเขียนเรื่อยมาจนมีโอกาสได้ตีพิมพ์หนังสือ รอยสักชีวิต ซึ่งเป็นเรื่องราวชีวิตของเพื่อนนักโทษด้วยกัน

“สิบหกปีคือระยะเวลาที่ผมชดใช้ในสิ่งที่ทำพลาดไป ตลอดเวลาที่ผ่านมาผมทำหน้าที่ฝ่ายการศึกษา ช่วยสอนหนังสือและให้ความรู้ด้านกฎหมายแก่เพื่อนนักโทษ ขณะอยู่ในเรือนจำผมเรียนต่อปริญญาเอกด้านการแนะแนวและการให้การศึกษา สาขาศึกษาศาสตร์

 ปัจจุบัน “ส. แม่ปิง” เป็นครูสอนภาษาบาลีให้เหล่าพระและสามเณร ณ วัดแห่งหนึ่ง พร้อมกับศึกษาต่อในระดับปริญญาเอก สาขาศึกษาศาสตร์

เสียงกุญแจที่ดังก้องในห้องขัง ไม่เพียงปิดประตู แต่เหมือนปิดชีวิต ความฝัน และอนาคตของหลายคน เมื่อประตูบานหนึ่งปิดลง คนเราย่อมมีหนทางลุกขึ้นมาเปิดประตูบานใหม่ด้วยตนเอง

“ประตูบานใหม่” ไม่ได้หมายถึงเพียงประตูเรือนจำที่เปิดให้ใครคนหนึ่งได้ก้าวออกมา แต่ยังหมายถึงประตูใจของสังคมที่พร้อมเปิดรับผู้เคยก้าวพลาด ต้องเผชิญตราบาปที่สังคมจดจำ ทั้งสายตาที่จับจ้อง ความหวาดระแวง และการตัดสินที่ทำให้ทุกย่างก้าวหนักหน่วงกว่าที่ใครจะเข้าใจได้

เรื่องราวของผู้ที่กลับตัวได้สำเร็จคือเสียงเงียบ ๆ ที่ขอให้สังคมฟัง และมองเห็นว่าคนที่เคยทำผิดก็เป็นคนใหม่ได้หากได้รับโอกาส  ประตูบานใหม่นี้จึงเป็นสัญลักษณ์ของความหวัง เป็นมือที่ยื่นรับ เป็นพื้นที่ที่พวกเขาสามารถสร้างปัจจุบันและอนาคตที่ดี

สำหรับผู้ที่ยังอยู่หลังกรงขัง เรื่องเล่าเหล่านี้คือกำลังใจ ความผิดพลาดไม่ใช่จุดจบ หากแต่เป็นบทเรียนที่ผลักให้ก้าวไปข้างหน้า ทำให้พวกเขาเห็นว่า “ฉันเปลี่ยนได้ และฉันเปลี่ยนไปแล้ว” ไม่ใช่เพียงถ้อยคำ แต่คือการพิสูจน์ด้วยชีวิตจริง เมื่อประตูบานใหม่เปิดออก ทุกก้าวจึงเป็นการประกาศกับตัวเองและสังคมว่า

การกลับตัวนั้นเป็นไปได้

เมื่อสังคมยื่นมือรับ การเริ่มต้นใหม่ก็จะงดงามและสมบูรณ์...  

“ตั้งต้นดี” เป็นโครงการที่คอยให้ความช่วยเหลือผู้เคยก้าวพลาดให้ตั้งต้นชีวิตใหม่เมื่อกลับคืนสู่สังคม โดยมีผู้เข้าร่วมโครงการคนหนึ่งคือ “วิบูลย์” ชายผู้ใช้เวลาส่วนใหญ่ในชีวิตไปกับการกระทำผิดซ้ำ จนเกิดความผิดปรกติทางกายมากมาย ส่งผลให้ก่อนหน้านี้เขาไม่สามารถประกอบอาชีพเพื่อหาเลี้ยงตนเองได้