ขนมผสมประวัติศาสตร์
คิด-cool
เรื่อง : สุชาดา ลิมป์
ภาพ : บันสิทธิ์ บุณยะรัตเวช
ที่ตำบลหันตราของอำเภอพระนครศรีอยุธยามีคำขวัญ
ตอนหนึ่งว่า
“ถิ่นประสูติราชา นาหลวงอยุธยา ทหารกล้ากรุงศรี ขนมดีหันตรา…”
มาเที่ยวอยุธยานอกจากชิมขนมตระกูลทองตำรับชาววังของท้าวทองกีบม้า “หันตรา” ที่มีลักษณะเด่นเป็นแพไข่หุ้มถั่วกวนก็เป็นขนมโบราณอีกอย่างหนึ่งที่น่าลิ้มรส สืบความว่ามีในตำราแม่ครัวหัวป่าก์ ของท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงศ์ ผู้รวบรวมตำรับคาวหวานทั้งไทย-เทศไว้ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๕ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
ขนมหันตรามีขั้นตอนทำมาก ใช้ถั่วกวนเป็นหลัก (ถั่วเขียวเราะเปลือกนึ่งสุก) วิธีทำคล้ายเม็ดขนุนตำรับท้าวทองกีบม้า ไฮไลต์อยู่ตรง “แพไข่ตาราง” ใช้ไข่เป็ดทั้งฟองตีจนเข้ากัน ตั้งกระทะ แล้วโรยไข่เป็นแพตาราง พอสุกก็ตักออกมาพัก ค่อยตัดขอบเป็นทรงจัตุรัส เทคนิคอยู่ที่การวางก้อนถั่วกวนลงตรงกลางให้เฉลียงแบบเดียวกับการห่อสิ่งของ เมื่อพับขอบเข้าตรงกลางแล้วพลิกอีกด้านขึ้นบนจะได้รูปสวย
ขนมถั่วกวนหุ้มแพไข่ตารางขนาดราว ๒ x ๒ เซนติเมตร รสฉ่ำมัน หอมกลิ่นไข่ ถั่วกวน เจือกลิ่นน้ำดอกไม้นี้ไม่เพียงมีชื่อเดียวกับชื่อตำบล แต่เดิมถั่วเขียวก็ได้จากพืชที่ปลูกเพื่อบำรุงดินบนผืนนาของชุมชน
มีบันทึกว่าสมัยกรุงศรีอยุธยาบริเวณ “บ้านดอกไม้” ของทุ่งหันตราเป็นทั้งพื้นที่ตั้งค่ายยามศึกและเป็นนาหลวงซึ่งสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศเสด็จฯ มาร่วมพิธีนวดข้าวทุกปี ข้าวอ่อนจะขนเข้าวังโดยลงเรือใช้เส้นทางคลองหันตรา ที่แม้ปัจจุบันอาจเห็นเป็นคลองแคบ แต่อดีตคือสาขาของแม่น้ำป่าสักเดิมที่ไหลจากสระบุรีสู่ท่าเรือ ผ่านเข้าอรัญญิก นครหลวง วกนิดหนึ่งก่อนเข้าคลองหันตรา แล้วตีโค้งอ้อมลงมาออกแม่น้ำเจ้าพระยาตรงปากน้ำแม่เบี้ยท้ายวัดพนัญเชิง เป็นทางสัญจรที่ช่วยส่งให้อยุธยาเป็นเมืองท่า-ศูนย์การค้านานาชาติ
นึกภาพแผนผังกรุงศรีอยุธยาที่มีคูคลองเชื่อมโยงดุจตาข่าย
ขนมน่ารักนี้ก็ประหนึ่งย่อส่วนเมืองเกาะกลางแม่น้ำด้วยขนาดหนึ่งคำ